Close

یوزپلنگ ایرانی؛ معرفی، آخرین اطلاعات و عکس یوزپلنگ ایرانی

4.8
از 13 رای
معرفی کامل و عکس یوزپلنگ ایرانی
  • 3
  • 6.6K

به مناسبت روز ملی یوزپلنگ ایرانی، در این مطلب قرار است شما را با این شکارچی تیزپا آشنا کنیم، جانوری که بیش از 5 میلیون سال است در کره خاکی زندگی می‌کند امّا متاسفانه ممکن است تا قرن بعدی اثری از آن باقی نماند. یوزپلنگ ایرانی که اغلب آن را به دلیل سرعت بالا و بومی بودنش می‌شناسیم، یکی از مهم‌ترین میراث ملی ایران به شمار می‌رود و همه ما به نحوی در حفاظت از آن نقش داریم. اکنون در این مطلب علاوه بر معرفی یوزپلنگ ایرانی، شما را از آخرین وضعیت آن نیز آشنا می‌کنیم و به حقایق تلخی می‌پردازیم که درباره‌شان صدق می‌کند.   

 

در ادامه درباره این موضوعات صحبت می‌کنیم:

9 شهریور روز ملی یوزپلنگ ایرانی

یک باور اشتباه درباره یوزپلنگ‌ ایرانی

 تاریخچه یوزپلنگ ایرانی

 مشخصات و ویژگی‌های یوزپلنگ ایرانی

آخرین وضعیت یوزپلنگ ایرانی

یوز پلنگ ایرانی در کجا زندگی می‌کند؟

 

یوزپلنگ ایرانی
عکس یوزپلنگ ایرانی

 

9 شهریور روز ملی یوزپلنگ ایرانی

از سال 1386 تا کنون، تاریخ 9 شهریور به عنوان روز ملی یوزپلنگ ایرانی شناخته می‌شود. تاریخی که هر سال در آن به گرامیداشت این جانور رو به انقراض اختصاص داده می‌شود و ضمن معرفی یوزپلنگ ایرانی، درباره تهدید‌های پیش‌‌روی آن‌ هم بحث می‌شود. اما اینکه چرا نهم شهریور به این جریان اختصاص دارد با ماجرایی تلخ و غم‌انگیز همراه می‌شود که در ادامه مطلب برایتان توضیح می‌دهیم.

حدود 27 سال پیش، 4 قلاده یوزپلنگ ایرانی که متشکل از سه توله و یک یوز مادر می‌شدند، برای نوشیدن آب به نخلستان‌های شهر بافقِ نزدیک می‌شوند و متاسفانه به دلیل عدم فرهنگ‌سازی درست درباره چگونگی رفتار با حیوانات وحشی، عده‌ای از بومیان شروع به ضرب و شتم یوزپلنگ‌ها می‌کنند.

یوز مادر، قادر به نجات فرزندان خود نمی‌شود و با جراحتی که پیدا می‌کند، راهی غیر از فرار کردن نمی‌بیند، اما توله یوزها که قدرت فرار از هجوم انسان‌ها را نداشتند به مراتب آسیب‌های جدی‌تری می‌بینند. در این میان یکی از شاهدین، این حادثه را به ماموران محیط زیست بافق اطلاع می‌دهد، اما هنگام رسیدن ماموران متاسفانه یکی از توله‌ها جان خود را از دست داده بود و دو توله یوزپلنگ دیگر هم وضعیت مناسبی نداشتند؛ تا حدی که یکی دیگر از توله‌ها در حین مسیر انتقال به دامپزشکی، جان خود را از دست می‌دهد.

در این جریان، به غیر از یوزپلنگ مادر که دیگر اثری از او یافت نشد، تنها یک توله یوز ماده زنده می‌ماند که آن هم پس از درمان سطحی به تهران منتقل می‌شود. بعد از احیا و درمان شدن توله یوز، نام ماریتا را برای او انتخاب می‌کنند و سپس او را به پارک پردیسان تهران می‌برند. در آخر پس از گذشت 9 سال ماریتا بدون هیچ جفتی در سال 1382 جان خود را از دست می‌دهد.

بار دیگر به پرسش ابتدایی رجوع می‌کنیم. ارتباط میان 9 شهریور و ماجرای گفته شده چی بود و چرا 9 شهریور را روز ملی یوزپلنگ ایرانی می‌نامیم؟ علت آن است که 4 قلاده یوزپلنگ در تاریخ 9 شهریور 1373 به حوالی شهر بافق می‌رسند و به همین دلیل روز تنهایی ماریتا در تاریخ ایران به نام یوزپلنگ ایرانی ثبت می‌شود.

عکس پلنگ ایرانی
تصویری منسوب به ماریتا | عکس یوزپلنگ ایرانی

 

یک باور اشتباه درباره یوزپلنگ‌ ایرانی

قبل از این که به برخی از مهم‌ترین ویژگی‌ها و معرفی یوزپلنگ ایرانی بپردازیم، بد نیست به یکی از اشتباهات شایعی که درباره یوزپلنگ‌‌ها مطرح است اشاره کنیم؛ چیتا یا یوزپلنگ نام یک گونه جانوری از سرده ثابت پنجه‌ها است. این بدان معناست که یوزپلنگ ایرانی یا سایر یوزپلنگ‌ها دو گونه مجزا از هم نیستند، بلکه دو زیرگونه مجزا هستنند. بنابراین استفاده لفظ یا عبارت «گونه یوزپلنگ ایرانی» اشتباه است. این درحالی است که بسیاری از گربه‌سانان مانند شیرها و پلنگها علاوه بر داشتن گونه‌های مختلف، زیرگونه‌های مجزایی هم دارند.

معرفی یوزپلنگ ایرانی
معرفی یوزپلنگ ایرانی

 

تاریخچه یوزپلنگ ایرانی

به طور کلی 4 زیرگونه از یوزپلنگ در جهان وجود دارد که تمامی آن‌ها به غیر از یوز ایرانی در کشورهای مختلفی از قاره آفریقا یافت می‌شوند. اما مشاهدات حاکی از این است که یوزهای آسیایی نیز سالیان دور در قاره آفریقا زندگی می‌کردند تا این که حدود 32.000 تا 67.000 سال پیش به سمت شرق و آسیا مهاجرت می‌کنند. به غیر از ایران، کشورهای پاکستان، هند و عربستان سعودی از دیگر سرزمین‌هایی بودند که یوزپلنگ آسیایی در آن زندگی می‌کرد، اما با انقراض یافتن آن‌ها در کشورهای نامبرده یوزپلنگ آسیایی به یک حیوان اندمیک و بومی ایرانی تبدیل شد. امروزه یوزپلنگ ایرانی را می‌توان یکی از مشهور‌ترین حیوانات بومی در ایران دانست.

 

تاریخچه یوزپلنگ ایرانی
یوز پلنگ ایرانی | سریع ترین پستاندار جهان

 

مشخصات و ویژگی‌های یوزپلنگ ایرانی

یوزپلنگ ایرانی که با نام‌های چیتای آسیایی و یوزپلنگ آسیایی هم شناخته می‌شود، تنها زیرگونه‌ای از یوزپلنگ‌ها است که در قاره آسیا وجود دارد و به طور دقیق‌تر در ایران زندگی می‌کند. همانطور که گفته شد، چیتاها تماماً به یک گونه خاص اطلاق می‌شوند و تفاوت عمده‌‌ای میان‌شان وجود ندارد، اما یوزپلنگ ایرانی ویژگی‌های زیر را دارد:

  • سر و جثه کوچک‌تری دارد؛

  • در زمستان موهای بدنش بسیار بلند می‌شود؛

  • نسبت به هم گونه‌های آفریقایی خود گردن و پاهای کشیده‌تری دارد؛ از این جهت یوزپلنگ ایرانی می‌تواند سرعت بالاتری داشته باشد.

البته همانطور که گفته شد به دلیل قرار گرفتن یوزپلنگ‌ها در یک گونه، میان انواع یوز تفاوت چشمگیری مشاهده نمی‌شود و عموما ویژگی یوزپلنگ‌های ایرانی و دیگر چیتاها به این صورت است.

  • ساختار بدنی آن‌ها طوری طراحی شده است که علاوه بر امکان دویدن با سرعت 110 کیلومتر بر ساعت، بتوانند از درخت‌ها بالا بروند و همچنین به خوبی در آب شنا کنند.
  • به طور میانگین یوزپلنگ‌‌های آسیایی و دیگر زیرگونه‌ها کمتر از 15 سال عمر می‌کنند.
  • یوزپلنگ‌ها قدرت بینایی خیلی خوبی دارند و برخلاف سایر گربه‌سانان بزرگ که شبانه شکار می‌کنند، ابتدا با رفتن به بالای درخت یا تپه طعمه خود را پیدا می‌کنند و سپس به تعقیب آن می‌پردازند.
  • برخلاف بسیاری از گربه‌سانان بزرگ جثه‌ای چون شیر و پلنگ، تارهای صوتی یوزپلنگ‌ها قادر به ایجاد غرش نیست و بیشتر صدایی شبیه به گربه‌ها دارند. صدای یوزپلنگ‌ها می‌تواند حتی مانند ویدئو زیر شبیه به جیک‌جیک پرندگان باشد!

آخرین وضعیت یوزپلنگ ایرانی

اگر دوست دارید خلاصه وضعیت یوزپلنگ ایرانی را بدانید، در یک واژه می‌توان آن را «بد» توصیف کرد. متاسفانه باید بگوییم که جمعیت یوزپلنگ ایرانی 80 تا 90 درصد کاهش یافته است و تنها طی 60 سال از 300 قلاده یوز ایرانی جمعیت آن‌ها به کمتر از 30 قلاده کاهش یافته است.

شاید به دلیل توانایی بالا در شکار و داشتن قابلیت‌های فوق‌العاده‌ای مانند سرعت بالا، شما به این فکر بیفتید که چگونه ممکن است یوزپلنگ‌های ایرانی تا این اندازه در خطر انقراض قرار بگیرند.

اما باید بدانید که فاکتورهای بسیار متعددی در بقای یک جانور نقش دارند که تنها یکی از آن‌ها توانایی شکار یا تامین غذا است؛ یوزپلنگ ایرانی جانوری است که در شرایط اسارت جفت‌گیری نمی‌کند، احتمال مرگ توله‌ها و نرسیدن به سن زادآوری بسیار بالاست، به دلیل تمایل به مهاجرت و پیمودن مسافت‌های طولانی، حفاظت کردن از آن‌ها بسیار دشوار است و موارد دیگر که محافظت از آنها را سخت می‌کند.

همچنین برخی از عوامل انسانی که موجب کاهش چشمگیر جمعیت آن‌ها شده است عبارتند از: تخریب زیستگاه، بستن مسیرهای مهاجرتی، استفاده از تله و طعمه مسموم، شکار غیر مجاز و تصادفات جاده‌ای (با وجود این که تمامی جمعیت یوزپلنگ‌های ایرانی در مناطق حفاظت شده زندگی می‌کنند 70 درصد از آمار مرگ و میرشان به دلیل تصادفات جاده‌ای است). موارد گفته شده سب می‌شود یوزپلنگ آسیایی به عنوان یکی از 10 جانوری که در جدی‌ترین خطر انقراض قرار دارند، شناخته شود.

 

مرگ یوزپلنگ ایرانی
مرگ یوزپلنگ ایرانی در کرمان بر اساس تصادفات جاده‌ای | آخرین وضعیت یوزپلنگ ایرانی

 

یوز پلنگ ایرانی کجا زندگی می‌کند؟

محل زندگی یوزپلنگ‌های ایرانی شامل علفزارها، مناطق بیابانی و نیمه بیابانی و مناطقی می‌شود که دارای پوشش‌های استپی هستند، به همین علت این گربه‌سانان بیشتر در نواحی مرکز و شرقی ایران دیده می‌شوند. منطقه حفاظت شده خارتوران، زیستگاه اصلی یوزپلنگ ایرانی به شمار می‌رود و همچنین مناطق حفاظت شده در شهرستان‌های بافق، اردکان، مهریز، بهاباد و اردکان در استان یزد نیز از دیگر زیستگاه‌های مهم یوز ایرانی هستند.

 

یوز ایرانی
عکس یوز ایرانی

 

کلام آخر

در هر سرزمینی حیواناتی وجود دارند که نماد کشورشان هستند، به نظر می‌رسید پس از انقراض شیر ایرانی و ببر مازندران، این جایگاه به یوزپلنگ ایرانی برسد، اما با وجود آنچه که امروز از آخرین وضعیت یوزپلنگ‌های ایرانی شاهد هستیم، شاید تا یک دهه بعد به غیر از نام آنها، دیگر اثری از یوزهای ایرانی نبینیم. هرچند «تا ریشه در آب است امید ثمری هم هست» و نباید امیدمان را برای احیای مجدد یوزپلنگ ایرانی در طبیعت از دست بدهیم!

 

تالیف: لست سکند

منابع: tasnimnews , iribnews , animalia و treehugger

مطالب مرتبط

نظرات کاربران (3 نظر)

× در حال پاسخ به:

Alireza 21 مهر 1400 ساعت 21:53

اداره کل حفاظت از محیط زیست ایران چرا شما هیچ تلاشی برای احیای یوز ایرانی نمی‌کنید از این حادثه های تلخ انقراض ببر مازندران وشیر ایرانی درس نگرفتید من برای احیای یک فکری دارم یوز ایرانی که نمی‌تواند در اسارت یا در بیرون از اسارت در ایران زنده بماند پس تا پاکسازی منطقه حفاظت شده یا درست کردن پارک حیات وحش بسیار بزرگ و حاصلخیز که درآن شکار های یوز ایرانی به تعداد زیادی وجود داشته باشد مانند آهو غزال گوزن خرگوش گورخر میتوانید در آفریقا یک منطقه بزرگ و باهمه امکانات که در بالا گفتم که در همه جای آفریقا اینطور است اجاره کنید و یوز های ایرانی را به آنجا انتقال دهیدو پس از احیا یوز ایرانی به تعداد زیاد ودرست شدن آن منطقه در ایران باز به ایران انتقال شود واینجوری یوز ایران وبسیار از حیوانات ایرانی که در انقراض است احیا شود مانند پلنگ ایرانی و گورخر ایرانی و آهوی وغزال ایرانی وبسیاری از حیوانات ایرانی
تمام

لاری 10 شهریور 1400 ساعت 09:25

باسلام. ببر مازندران منقرض شده و نه پلنگ مازندران!

علیرضا 9 شهریور 1400 ساعت 12:50

یوز ایرانی حیوانی بسیار زیبا و شکارچی مهار و دونده ایی قهار هست! بعد از شیر ایران و ببرمازندران همانگونه که قید گردیده آخرین گربه سان بزرگی است که می تواند نماد ایران باشد! مدتها قبل فیلمی از یک قلاده یوز ایرانی و دو توله اش در اطراف سمنان دیده ام که بسیار زیبا بود واقعا باید بفکر این گونه زیبا بود.مطلب جالب بود دست تان درد نکند.