Close

خلوت کریمخانی کاخ گلستان و ماجرای استخوان کریمخان

4.2
از 31 رای
استخوان‌های کریمخان در قلب تهران + تصاویر
  • 40
  • 109.3K

اگر سری به کاخ گلستان زده باشید، ممکن است نگاهی گذرا به خلوت کریمخانی هم انداخته باشید. همان گوشه دنجی در مسیر ایوان تخت مرمر به سمت کاخ اصلی می‌بینید و احتمالا عکسی با کاشیکاری‌های زیبایش می‌اندازید. شاید اگر داستان پلکانش را بشنوید و بفهمید روزگاری استخوان‌های کریمخان زیر آن دفن شده، این بار بیشتر کنارش تأمّل کنید و با دقّت بیشتری به آن نگاه کنید.

پیش از اینکه مستقیم برویم سر اصل ماجرا و گوییم اینکه استخوان‌های کریمخان زیر پلکان چه می‌کرده، لازم است یک مرور تاریخی سریع داشته باشیم که دلیل این اتّفاق را عمیق‌تر درک کنیم!

شروع کینه‌ای خانمان برانداز!

داستان برمی‌گردد به زمانی که هنوز قاجاریان به قدرت نرسیده بودند و کریمخان می‌خواست قدرت را به دست بگیرد. محمد حسن خان (خان قاجار و پدر آغا محمد خان) با کریمخان درگیر جنگ می‌شود. هر دو می‌خواستند قدرت را به نفع خاندانشان به دست بگیرند و سلسله جدیدی روی کار بیاورند. امّا کریمخان پیروز می‌شود و اطرافیان محمد حسن خان هم برای اینکه خودی نشان بدهند، سر خان قاجار (محمدحسن خان) را می‌برند و برای کریمخان می‌فرستند! با این کار می‌خواستند پیشدستی کنند و جایگاهی در سلسله جدید زندیه پیدا کنند. امّا کریمخان زند از این کار خوشحال نمی‌شود و دستور می‌دهد به سرعت سر محمدحسن خان را با احترام دفن کنند.

امّا ماجرای قاجاریان به همین راحتی فیصله پیدا نمی‌کند و بعد از چند سال، پسر بزرگ محمدحسن خان، به نام حسین قلی خان قیام می‌کند و کشت و کشتاری به راه می‌اندازد. ولی این شورش هم دیری نمی‌پاید که توسط زندیان سرکوب می‌شود.

کریمخان زند این بار دستور می‌دهد پسر دیگر محمد حسن خان را به شیراز و دربار زندیه ببرند که از شورش دوباره جلوگیری کند. این پسر که 11 سالش بود، کسی نبود جز آغا محمّد خان که توسط نادرشاه افشار اخته شده بود!

 کریمخان زند آغا محمد خان قاجار را برای جلوگیری از شورش و به حالتی شبیه اسارت به شیراز آورده بود امّا دلش برای او می‌سوزد و سعی می‌کند با او مثل یکی از افراد خاندان زند رفتار کند. همچنین با فراستی که در این پسر قاجاری دیده بود، گاهی از نظرات و مشورت‌هایش در امور مملکت هم استفاده می‌کرد. با وجود رفتار خوب کریمخان، آغا محمد خان، خان زند را به چشم قاتل خانواده‌اش می‌دید. بنابراین روزگارش را با فکر به انتقام از کریمخان می‌گذراند.

خلوت کریمخانی
عکس از آرشیو لست سکند | هانا صالحی

تاج سلطنت و تصاحب قدرت

آغا محمد خان در حالی که اطراف شیراز مشغول شکار بود، از عمه‌اش می‌شنود که پادشاه زند بیمار است. پس معطّل نمی‌کند و سریعاً به سمت تهران و استرآباد فرار می‌کند. دیگر به جزییات ماجرا نمی‌پردازیم امّا سرانجام آغامحمدخان رقیبان را شکست می‌دهد و به عنوان اولین پادشاه قاجار، تاجگذاری می‌کند.

از آن طرف، در شیراز کریمخان از دنیا رفته بود و لطفعلی خان به جایش نشسته بود. بعد از اینکه پادشاه قاجار تمام و کمال قدرت را به دست گرفت، به سمت لطفعلی خان زند رفت و او را از تخت پایین کشید که از جزییات دلخراش آن صرف نظر می‌کنیم!

 خلوت کریمخانی

استخوان‌هایی که به تهران می‌آیند!

 مدّتی که از قیل و قال‌ها گذشت، در سفری که پادشاه قاجار به شیراز داشت، یاد کینه قدیمی‌اش می‌افتد و دستور می‌دهد قبر کریمخان زند در باغ نظر شیراز را بشکافند و استخوان‌های بازمانده از او را زیر پله‌های همین خلوت کریمخانی دفن کنند.

در فارسنامه این اتّفاق چنین روایت شده: «... به دولت و اقبال وارد شیراز جنت طراز شد و در باغ وکیلی نزول اجلال نمود و در عمارت کلاه فرنگی بر سر قبر مغفرت پناه کریم خان وکیل نشست و سلام عام را گذرانید و چون برخاست میرزا محمدخان لاریجانی را مأمور به نبش قبر آن مغفرت توأمان داشت و جنازه وکیل را درآورده روانه طهران فرموده در میان کریاس خلوت کریم‌خانی دفن نمودند.»

کاخ گلستان
عکس از آرشیو لست سکند | ادریس بهرام پور

بعد از آن که استخوان‌ها در پلکان خلوت کریمخانی دفن شدند، آغا محمدخان هر زمان که از آن پلکان می‌گذشت، با عصایش چندین ضربه به پلکان می‌زد که تا جای ممکن به او بی‌احترامی کرده باشد و اندکی از نفرتش را تخلیه کرده باشد!

سرجان ملکم هم در این باره می‌نویسد: «استخوان کریم‌خان را از قبر بیرون آورده به طهران برد و... در آستانه سرای سلطنت دفن کرد تا به خیال خود هر روز استخوان‌های دشمنان را پامال کرده باشد.»

 یا گفته شده محل دفن استخوان‌ها در پلکان دقیقا جایی بوده که خدمتکاران سلام می‌دادند!

بنابراین این پادشاه قاجار با این کار قصد بی‌حرمتی و توهین به پادشاه زندیه را داشت. امّا این استخوان‌ها در حال حاضر در خلوت کریمخانی نیست زیرا رضاشاه پهلوی بعد از اینکه به حکومت رسید و از ماجرا باخبر شد، دستور داد استخوان‌های کریمخان را دربیاورند و با احترام در قم دفن کنند.

در پی این اقدام رضاشاه، خانواده زند بسیار خوشحال شدند و از رضاشاه تشکر کردند.

کاخ گلستان
عکس از آرشیو لست سکند | احسان تریپ

تألیف: لست سکند

مطالب مرتبط

نظرات کاربران (40 نظر)

× در حال پاسخ به:

علی 9 خرداد 1400 ساعت 07:34

آغا محمد خان را لطفعلی خان زند اخته کرد نه نادر و کینه شدید آغا محمد خان از لطفعلی که منجر به کور کردن او و کشتار بی‌رحمانه مردم کرمان به علت پناه دادن به لطفعلی به همین خاطر بود

عباس 8 خرداد 1400 ساعت 15:00

همه چی درست گفتید. غیر از این که رضا شاه استخوانهای کریمخان را در قم خاک کرد. بلکه استخوانهای کریمخان رو دوباره به شیراز محل سابقش اوردن و در همانجا دفن کردن و الان مقبره کریمخان درشیراز در باغ نظر . عمارت کلاه فرنگی میباشد.

محسن 4 خرداد 1400 ساعت 08:59

با سلام و درود بنظرم حقایق تاریخی را باید کامل گفت مثل قتل عام مردم درمسجد گوهرشاد به دست رضاخان و.............

علی 29 اردیبهشت 1400 ساعت 10:28

محمد حسن خان قاجار از مقامات و نزدیکان نادر شاه افشار بود چگونه میگویی پسرش توسط نادر شاه آخته شد؟!! بعد از مرگ نادرشاه کریمخان چند بار با جانشینان نادرشاه جنگ کرد اما نتوانست خراسان را از دست شاهرخ میرزا جانشین نادر دربیاره

علی 29 اردیبهشت 1400 ساعت 10:21

منابع شما برای این حرفها چیه لطفا کتاب خواجه تاجدار را بخوانید که یک مستشرق دقیق و بی غرض نوشته ببینید چه کسی آقامحمد خان قاجار را اخته کرد... متاسفانه گاهی جنایتهایی از آدمهای خوب سرزد که آدمهای بد هم آن کارها را نکرده اند

ابراهیم 24 اردیبهشت 1400 ساعت 10:23

اگر تاریخ خاندان قاجار رو مطالعه کنید متوجه میشید که این خاندان دارای ویژگی‌ها و اخلاق متمدنانه نبودن و به قول معروف خورده شیشه داشتن(حالا منظورم تک و توک آدم‌های خوبی که تو این خاندان بودن نیستن،چون همه جا خوب و بد پیدا میشه).
به عبارت دیگه دارای ویژگی‌هایی نبودن که مناسب این سطح(پادشاهی) از اداره مملکت باشن.اگر در تاریخ مطالعه کرده باشید می‌بینید که تمام خاندان‌هایی که پایه‌گذار سلسله‌های پادشاهی در ایران بودن از ابتدا تا چند نسل بعد دارای پادشاهان درخور،کارآمد و بافراستی بودن به غیر از این خاندان قاجار که از همون ابتدا تا انتها پادشاهانش دارای اخلاق مملکت داری و مدیریتی نبودن.

احسان 6 اردیبهشت 1400 ساعت 22:47

رضاخان سراسر غیرت بود. نه مثل آتاایشک که دختر هموطنش روی جلوی رضاخان گذاشت.

امیر 6 اردیبهشت 1400 ساعت 09:01

فاسد ترین خاندان پادشاهی که ایران را به نابودی کشاندند و فقط به فکر خوشگذرانی خودشان بودند خاندان قاجار بودند . ای کاش هیچگاه قاجاریه به قدرت نمیرسید . اگر خاندان زند در قدرت می ماندند الان ایران حداقل 100 سال جلوتراز الانش بود .

علیرضا 5 اردیبهشت 1400 ساعت 11:30

وتا بوده و هست تاریخ جهان چنین است و سلسله ماجراهایی دقیقا تکرار می گردد! مقبره رضا شاه نیز تخریب گردید ولی کجاست تجربه آموزی ازاین اتفاقات؟؟؟!!!

امید 4 اردیبهشت 1400 ساعت 13:57

قوم قاجار باید در همون سین کیانگ چین می موندند و این همه بدبختی برای مملکت ببار نمی آوردم.

Ali 4 اردیبهشت 1400 ساعت 13:40

مرحوم کریمخان و رضاشاه فارغ از بی احترامی بهشان دو بار گور به گور شدند. مورد آخر دو سال پیش در مورد مومیایی رضاشاه که۷۰سال قبل از مصر آورده شده بود و در شهرری دفن شده بود اتفاق افتاد. سرنوشت جنازه انسانها را هم ول نمیکند.

سید 4 اردیبهشت 1400 ساعت 10:06

روحت شاد

مسعود 4 اردیبهشت 1400 ساعت 09:24

سلاطین قاجاریه ی بی لیاقت خائن!

امید 4 اردیبهشت 1400 ساعت 09:16

نمود واقعی فرهنگ

م.د 4 اردیبهشت 1400 ساعت 09:03

یکی از درخشانترین دوران حکومت مربوط به دوران زندیه و پادشاه لر بود کسی که در تمام دوران سلطنتش تاج پادشاهی رو بر سر نگذاشت و با عدل و داد با مردم رفتار می کرد در مقابل یکی از بدترین حکومتها به دوران قاجار و شاهان بیسواد و بی لیاقتش بر میگرده که با شکستهای مفتضحانه اشان خاک ایران عزیز رو به دشمن دادند لعنت بر قاجاریه

مشاهده نظرات بیشتر