نکات مهمی که درباره امامزاده صالح تهران باید بدانید!

3.5
از 4 رای
تورهای ایرانگردی لست‌سکند - جایگاه K دسکتاپ
مشهورترین زیارتگاه تهران و ماجراهایش + تصاویر
16 تیر 1400 10:00
0

امامزاده صالح تهران از آن مکان‌های شاخص تهران است که همه آن را می‌شناسند حتّی اگر از نزدیک به زیارت نرفته باشند. این امامزاده قدیمی در منطقه شمیرانات تهران، مثل هر منطقه دیگری داستان‌هایی در خودش دارد که شاید بازدیدکنندگان به آن توجه نکنند. تا به حال شده از خودتان بپرسید این امامزاده چطور و چگونه ساخته شده؟

در این متن می‌خواهیم به بعضی از داستان‌های امامزاده صالح و داستان ساخت و سازش بپردازیم.

امامزاده صالح
عکس از خبرگزاری ایسنا

امامزاده صالح (ع) کیست و درباره‌اش چه می‌دانیم؟

بدون شک اسناد دقیقی از زمان‌های دور برایمان باقی نمانده که بر اساسشان قضاوت کنیم. درباره این امامزاده هم قضیه به همین صورت است. بر اساس شواهد و اسنادی که درباره این امامزاده به دست آمده گفته شده که فرزند امام موسی کاظم (ع) و برادر امام هشتم (ع) بوده‌اند. البته بعضی می‌گویند ممکن است ایشان از اعقاب امام موسی کاظم (ع) باشد نه فرزندش و نام پدرانش در نسب نامه‌ای که پیدا شده، ذکر نشده باشد.

دربارۀ زمان زندگی این امامزاده بعضی گفته‌اند احتمالا در سده‌های ۲یا ۳ هجری قمری می‌زیسته و بعضی دیگر معتقدند دوران حیاتش به قرن 7 می‌رسد. همچنین حدس زده‌اند که در ری زندگی می‌کرده؛ در آن زمان ری از شهرهای بزرگ و مهم ایران محسوب میشده. درباره از دنیا رفتن این امامزاده هم قولی وجود دارد که گفته شده فردی به نام حسن بهبهانی این امامزاده را از جایی به نام پل کرخ (کرج امروزی) تعقیب می‌کند و در نهایت در باغ گلشن، زیر درخت چنار کهنسال، با بیل به شهادت می‌رساند.زمانش را حدود خلافت مأمون عباسی حدس زده‌اند.
به نظر می‌رسد بعد از این واقعه بوده که امام رضا (ع) به سوی طوس حرکت می‌کند و نزدیکان و یاران ایشان هم به ایران می‌آیند و به دستور خلیفه تحت تعقیب قرارمی‌گیرند و تعدادی هم به شهادت می‌رسند.

امامزاده صالح تهران
عکس از وبسایت تصویر تهران
امامزاده صالح تهران
عکس از وبسایت تصویر تهران

قدمت زیارتگاه به چه زمانی برمی‌گردد؟

معمولا مکان امامزاده‌ها بر اساس خوابی که ریش سفیدان و معتممدان هر منطقه می‌دیدند مشخص می‌شد و پس از آن به عنوان زیارتگاه معروف میشد. مکان امامزاده صالح هم به همین شکل مشخص شده و به مرور مردم با جمع‌آوری هزینه، برای آن مرقد و بارگاه ساختند.

بر اساس مطالعه پژوهشگران، به نظر می‌رسد قدمت مرقد و بارگاه اولیه این بنا به دوران ایلخانی برمی‌گردد. البته سنگ قبرهایی که در این منطقه پیدا شده، نشان از پیشینه کهن آن دارد.

صندوق چوبین روی مزار امامزاده به دوره نادرشاه افشار برمی‌گردد.

تا پیش از عصر قاجار، در اطراف امامزاده بنایی وجود نداشت امّا در دوره قاجار رفته رفته مقبره‌های خصوصی، مسجد، حسینیه، حمام در اطراف امامزاده ساخته شد. این بناهای جدید در زمینی که شجاع السلطنه (فرزند فتحعلی شاه) وقف امامزاده کرده بود، ساخته شدند. به مرور تغییراتی هم در بنای امامزاده دادند؛ مثلا هلاگوخان (از نوادگان فتحعلی شاه) هم بیرون بنا را مستحکم کرد و هم تزییناتی درون حرم ایجاد کرد مثل نقاشی‌های ظریف و مقرنس‌کاری.

برج ساعت بنای حرم را هم معیرالممالک وقف امامزاده کرد. حسینعلی خان (برادر فتحعلی شاه) هم دستور داد فرش بزرگی که دو بیت از صبای کاشانی درونش داشت، ببافند و درون حرم پهن کنند، بقایای این فرش را می‌توانید در یکی از دو مقبره صحن شرقی ببینید.
به مرور به بناهای اطراف حرم اضافه شد و تجهیزات بیشتری برای آن ایجاد شد. کم کم بازاری هم در کنارش شکل گرفت و روز به روز زائران بیشتری به خودش جذب کرد.

در گذشته درخت چناری کنار حرم وجود داشته که آنقدر معروف و مهم بوده که گاهی مردم تهران این امامزاده را با نام امامزاده چناری می‌شناختند. داستان چنار امامزاده صالح را پیش از این توضیح داده بودیم. چناری که به تنهایی برای مردم مقدس بود. این چنار از آب قنات امامزاده که وقف خانه‌های مجاور و بازار نزدیک آنجا شده بود، سیراب می‌شد امّا با خشک شدن قنات و نشست و ریزش آن، چنار هم از بین رفت.

چنار امامزاده صالح
عکس از همشهری

مردم و امامزاده صالح

این امامزاده برای مردم بسیار محترم و با ارزش است و حتّی شیعیان سایر کشورها هم برای این امامزاده اهمیت قائلند و به زیارتش می‌آیند. به علت همین ارزشی که میان مردم دارد، از گذشته، مأمن دلشکستگان و افرادی بوده که به امید برآورده شدن حاجتشان، با آن پناه می‌آوردند و گاهی مسافت‌های طولانی برای رسیدن به آن طی می‌کردند. لذا در این قسمت به آداب و اعمالی می‌پردازیم که میان مردم رایج است.

از نذرهایی که مردم به این امامزاده می‌آوردند نذر آش، نان و پنیر و سبزی و ریختن دانه برای کبوتران بوده چون معتقد بودند کبوتران حرم، واسطه‌ای بین خداوند و انسان هستند. علاوه بر این خوراکی‌ها پخش کردن بسته‌های نمک، شمع، چراغ، قالیچه، مهرنماز، تسبیح و چادرنماز از دیگر تذرهای متداول بین مردم است که هنوز هم بعضی از این نذرها را می‌توانید ببینید.

 علاوه بر نذرهای همیشگی که در حرم وجود دارد، مردم برای برگزاری مراسم مختلف مذهبی هم سعی می‌کنند خودشان را به این زیارتگاه برسانند مثل مراسم محرم و صفر که در کنار عزاداری‌ها، قربانی هم می‌کنند و در کنار یکی از چشمه‌های امامزاده سالی یکبار سمنو می‌پزند، البته امروزه بسیاری از مراسم کمرنگ شده امّا در گذشته این زیارتگاه نقطه بعطف بسیاری از مراسم تهرانی‌ها محسوب میشد که رنگ معنویت به برگزاری آن می‌بخشید.

چهارشنبه‌ها به دلیل باور مردم درباره اینکه این روز به امام موسی کاظم (ع) متعلق است، روزهای ویژه زیارت این امامزاده است و در آن مراسم ویژه برگزار میشده. بعضی معتقدند در این روز اگر از امامزاده زیارت کنند، حاجتشان برآورده می‌شود.

امامزاده صالح
عکس از ایرنا

 

امامزاده صالح
عکس از سازمان بهشت زهرا

 

تألیف: لست سکند

 منبع: امامزاده‌ها و تربت برخی پاکان و نیکان از حسن حبیبی، جغرافیای تاریخی شمیران از منوچهر ستوده، دایره المعارف بزرگ اسلامی

نرگس کاظمی‌فرد
نرگس کاظمی‌فرد

سفر که به واژه‌ها پیوند می‌خورد، برایم مرزها را بی‌معنی می‌کند. گردشگری خواندم چون مفهوم سفر بیش از کلمه‌اش در ذهنم قد کشیده بود و ایرانشناسی خواندنم، دلیلش چیزی جز پیدا کردن ریشه‌هایم نبود. اما این ماجراجویی در مسیر واژه‌ها بود که علایقم را به سطح واقعیت رساند و مزه‌مزه کردن جهان را دوباره برایم ترجمه کرد.