Close

راه و رسم قهوه خوردن در میان خوزستانی‌ ها

4.6
از 43 رای
نوشیدنی‌ای که در خوزستان آداب و رسومی دارد! + ویدئو
  • 16 اردیبهشت 1400 08:00
  • 23
  • 34.2K

خوزستان ایران را اگر از نزدیک نشناسید، حتّما خبر دارید که دیدنی‌هایش یکی و دو تا نیست! سرشار از شگفتی‌هاست برای جماعت گردشگر. هر روز می‌توانند یک سوژه جدید و یک جاذبه برای خودشان پیدا کنند. رسم و رسوم مردمان خوزستان هم ارزش این جاذبه‌ها را چند صد برابر می‌کند. مثلا یکی از همین آداب و رسومی که هیچ جوره نباید از دست دهید، تشریفات قهوه‌خوری آنهاست! برای خودش مراسمی دارد دیدنی. هر وسیله و هر حرکت مهمان و میزبان، نامی دارد و از همان شروع سلام و علیک، تشریفاتش آغاز می‌شود و تا انتها شما را بدرقه می‌کند.

در این مطلب از لست سکند، مهمان خوزستانی‌ها شده‌ایم تا آداب قهوه‌خوریشان را یاد بگیریم. البته شاید این رسم را بین دیگر مردم عرب هم دیده باشید ولی ما در اینجا از خوزستان نام برده‌ایم چرا که این سنتشان حسابی مشهور است. خلاصه، این مطلب را به خاطرتان بسپارید تا اگر گذرتان به مضیف‌های با صفایشان افتاد، حواستان را به جزییات جمع کنید مبادا چیزی از زیر چشمتان فرار کند!

قهوه خوزستان
عکس از سایت خبرگزاری بین المللی قرآن

قهوه عربی از کی کشف شد؟

میوه قهوه در طبیعت وجود داشته که بیشتر از همه معدن آن را کشورهای آفریقایی می‌دانند امّا مسیر تبدیل میوه به نوشیدنی، به حدود قرن 15 بین اعراب برمی‌گردد. بنابراین قدمت نوشیدن قهوه بین اعراب دیرینه است و به نوعی اعراب حتّی مروّج قهوه بودند چون بین نوشیدنی‌های موجود، سبک جدیدی از نوشیدنی بود که الکل نداشت و می‌توانستند مصرف کنند البته بعضی حکمای اسلامی با مصرف قهوه مخالف بودند چون معتقد بودند کمی مست کننده است؛ امّا در هر صورت، این نوشیدنی جدید به سرعت بین اعراب رواج پیدا کرد و به سایر نقاط هم سفر کرد. دانشنامه بریتانیکا اولین قهوه‌خانه را در مکه قرن 15 معرفی می‌کند و این نشان می‌دهد که از همان موقع، فرهنگ نوشیدنی قهوه و آداب و رسومش به مرور شکل گرفته.

حالا بیاییم به خوزستان. ریشه عربی مردم خوزستان نشان دهنده این است که از گذشته‌ها قهوه را می‌شناختند و طی دوران‌ها برایش آداب و رسومی ترتیب داده‌اند که در حال حاضر تبدیل به یک جاذبه گردشگری ناب در نوع خودش شده. در بخش بعدی با آن آشنا می‌شویم.

قهوه عربی
عکس از سایت مازارس

چطور قهوه عربی را آماده می‌کنند؟

 سبک تهیه قهوه عربی، وسایل خودش را هم دارد. یعنی برای تهیه قهوه در خوزستان، خبری از بلندر، موکاپاد یا قهوه‌ساز نیست. آنها قهوه سبز را با ظرفی به نام «المحماس» تفت می‌دهند. بعد این قهوه تفت داده شده را با هاون یا «المجر» می‌کوبند. داخل ظرفی به نام «گم‌گم» آب را جوش می‌آورند و برای خوشبو شدن قهوه‌شان به آن هل اضافه می‌کنند (گاهی هم میخک و زنجبیل و دارچین)؛ برای همین هم هست که اگر فنجان یا «فنیان» قهوه را در دست بگیرید، عطر قهوه عربی عمیقا به مشامتان می‌خورد.

حالا وقت این است که قهوه را درون «دله» بریزند تا مدت زمان بیشتری گرم بماند و قهوه درونش راکد بماند. مهمان‌ها هم نشسته‌اند و همه چیز آماده پذیرایی است. به همه این وسایلی که برای آماده کردن و سرو قهوه استفاده می‌کنند، المعامیل می‌گویند.

قهوه عربی را تلخ می‌نوشند و معتقدند که باید قهوه را تلخ نوشید. امّا بعد از صرف قهوه، گفته شده یک سینی چای شیرین تعارف می‌کنند به این معنی که بعد از تلخی، شیرینی است.

قهوه عربی
عکس از خبرگزاری حوزه

مراحل قهوه خوردن در میان اعراب

 میزبان، دله را در دست چپ و فنجان را در دست راستش می‌گیرد تا قهوه را سرو کند و هنگام سرو، به صورت ایستاده و کمی خم، قهوه را به مهمان تعارف می‌کند. معمولا از راست مجلس، قهوه‌ها را نزد مهمانانشان می‌برند، امّا به رسم احترام، اگر فرد بزرگ و مهمی در مجلس حضور داشته باشد، اوّل از او پذیرایی می‌کنند.

مهمان، فنجان را با دست راستش می‌گیرد. وقتی ظرف دله می‌آید که درون فنجان سرازیر می‌شود در انتها سرو کننده، ضربه‌ای به لبه فنجان می‌‌زد به معنی اینه کار تمام است و می‌تواند نوش جان کند.

امّا کار همینجا تمام نمی‌‌شود. اگر بعد از نوشیدن قهوه، فنجان توی دستتان را تکان دهید، یعنی به همین یک فنجان قانع شدید و نیازی به فنجان بعدی نیست، ولی اگه فنجان را تکان ندهید، یعنی منتظر فنجان دوم هستید. اینکه این کارها و ایما و اشارات انجام می‌شود، شاید برایتان سوال شود! عده‌ای می‌گویند معمولا در مضیف‌ها و گردهمایی‌ها، مهمانان و میزبان با هم در حال صحبت هستند. این ایما و اشاره‌ها باعث می‌شود مجلس بیهوده شلوغ نشود و همینطور که بحث در جریان است، پذیرایی هم صورت گیرد.

قهوه
عکس از خبرگزاری مهر

حالا قسمت جالب ماجرا اینجاست که هر تعداد فنجانی که میل کنید، یک معنی و نام اختصاصی برای خودش دارد. یعنی با همین کار ساده نوشیدن قهوه که شاید در زندگی روزمره برای ما عادی جلوه کند، پیام ویژه‌ای به میزبانتان می‌دهید. در زیر نام این مراحل را با هم یاد می‌گیریم:

  1. الهیف: به فنجان اول گفته می‌شود که معمولا توسط ساقی قهوه در حضور مهمانان خورده می‌شود. این کار برای جلب اعتماد مهمانان است که خیالشان بابت قهوه‌ای که می‌نوشند راحت باشد.

  2. الضیف: اولین فنجانی که مهمان می‌نوشد الضیف نامیده می‌شود با همان سبک و سیاقی که گفتیم.

  3. الکیف:  الکیف فنجان دومی است که مهمان می‌نوشد و با تکان ندادن فنجانش، به ساقی می‌گوید که منتظر فنجان دوم است. همانطور که از نامش پیداست، این فنجان دوم نشان‌دهنده این است که مهمان از قهوه خوشش آمده و حسابی حالش را جا آورده.

  4. السیف: این فنجان سوم یک جور پیمان برادری و احترام درونش دارد. وقتی مهمان درخواست السیف دارد به میزبانش نشان می‌دهد که در تمام غم و شادی‌ها همراهشان خواهد بود و او را از نزدیکانشان به حساب آورند.

 ویدئویی که در زیر می‌بینید، شما را به مراسم قهوه عرب‌ها می‌برد، میان مضیف‌های مهمان‌نوازشان!

سخن آخر

اینکه پیش از سفر با فرهنگ و آداب و رسوم یک منطقه آشنا شوید، بدون شک تجربه سفرتان را غنی‌تر خواهد کرد. حتّی ممکن است با شناخت این فرهنگ‌ها، در آن منطقه به دنبالش بگردید و در گوشه و کناری پیدایش کنید.

از طرفی، به این فکر کنید که یک فنجان قهوه ساده که در زندگی مدرن حتّی در کنار فعالیت‌های پرسرعت هضم می‌شود و گاهی به طعمش هم دقت نمی‌کنیم، در یک فرهنگ چقدر لحظه به لحظه‌اش جای تأمل و نگریستن دارد.

اگر از نزدیک مهمان مضیف‌های گرم مردم خوزستان شده‌اید یا به هر شکل در رسم قهوه‌شان شرکت کرده‌اید، از تجربه‌تان برایمان بگویید.

 

تألیف: لست سکند

مطالب مرتبط

نظرات کاربران (23 نظر)

× در حال پاسخ به:

آمنه 23 خرداد 1400 ساعت 14:04

من یه بار تو بندر کنگ تو افتتاحیه یه مغازه دعوت شدم به صرف قهوه با همون مراسم خاص سرو .من هم خوشحال استقبال کردم و همونجا سر میز با خانواده، کنار افراد حاضر نشستم.تا یه خانمی از داخل مغازه اومد پیشم و گفت شما تشریف بیارید داخل.تازه فهمیدم میز خانمها داخله و من نباید اونجا کنار شیوخ بشینم :))))

علیرضا 2 خرداد 1400 ساعت 12:05

جالب بود دست تان درد نکند ولی به این دوستان باید گفت ایران از جمع همین اقوام عرب، کرد، لر، ترک، بلوچ، لکی ، گیلک، مازی، ترکمن، سیستانی وبختیاری و... بوجود آمده وهمه باهم هستیم و ایران نام کشورمان می باشد. گزارشی جالب بود.

محمد اهوازی 1 خرداد 1400 ساعت 05:34

باعرض سلام و احترام بحضور تمامی عزیزان و هموطنان محترم و سلام وعرض ادب و احترام ویژه به تمامی هم استان های عزیزم که نسبت به این موضوع که رسم و رسوم قهوه خوردن هموطنان گرامی عربهای خوزستان که در واقع نویسنده وتهیه کننده این موضوع یک شخص انگلیسی هست که ادمین محترم طبق موضوع تحقیق کننده این ذحمت رو کشیدن و کوشیدن که این رسم و رسوم قهوه خوردن هموطنان گرامی عربهای خوزستان را،تهیه کردند و بعنوان اینکه این موضوع راه و رسم قهوه خوردن هموطنان عرب خوزستان را برای دیگر هموطنان عزیز ومحترم ایران آگاه کندو اطلاعات عمومی دیگر اقوام اصیل ایرانی هموطنان محترم را آشنا کند محبت کردندتهیه نموده اند،،که بنده بعنوان یک عرب خوزستانی که ایرانی و به ایرانی بودنم افتخار میکنم و ایران پاره تن من است در واقع نظرات بعضی ازهم استان‌یهای خودم رو،مطالعه میکنم میبینم از یکسری مسائلی که معنی ومفهوم که در واقع به نوعی پرافکنی فکری اجتماعی می نمایند متاسفانه که نقد از اینکه خوزستان فقط عرب نیستن و مشابه این تفکرات و نقدبیجا و بی معنی میباشد که هیچ ربطی به موضوع راه و رسم قهوه خوردن مردم عرب خوزستان ندارد اینکه خوزستان فقط عرب نیستن و نام دیگر اقوام رو یک هموطن گرامی یاد میکنند که بختیاری لر دزفولی شوشتری یادمیکند لطفا اگر بخواهیم چیزی را نقد کنیم نقد بجا باشد و دلیل و معنی و مفهوم نقد و اعتراضی که گفته باشیم بجا باشد مثلا این تحقیق این را گفته که خوزستان متعلق به اعراب است و چون راه و رسم قهوه خوردن را،،از ۱۵قرن پیش داشتند متعلق به اعراب میباشد و فردا میخواهند سندملکی و ثبتی صادرکنند که حق شما ضایع میشود،،وقتی موضوع در مورد سنت های اقوام ایرانی هست میتوانید به ادمین نظر دهید که آدمین محترم نسبت به اقوام دیگر خوزستان که لُر بلوط خور میباشد شوشتری باقلا خور،،دزفولی پرتقال خور،تحقیق و اطلاع رسانی کنیدخواهشآکه دیگر هموطنان از این مطلب و موضوع مطلع و استفاده ببرند
بنده به جهت شفاف سازی این مطلب رو به جهت شفاف سازی و در واقع همه ما بعنوان یک ملت ایرانی اصیل کل سرزمین ایران را ،خانه و منزلگاه خودمان بدانیم و همه با هم یکی باشیم جهت ایرانی آباد و ملتی سربلندو سرافراز

کیه..‌‌تویی 19 اردیبهشت 1400 ساعت 20:42

یه زمانی فکر میکردم همه یکی هستیم
اما هر نقطه یه فرهنگ داره تازه تو منطقه تو خودمون مشکل داریم تا برسه به کل ایران
بیخیال .. احترام هم و داشته باشیم یه چیزی بگو که یکی شیم داری بیا ؟

امید 18 اردیبهشت 1400 ساعت 10:26

کلاً فقط ساکنین شبه جزیره عربستان رو عرب می دانند که البته ریشه قومی کل شبه جزیره از یمن هست و این افراد رو در کنار عبری ها و آرامی ها اقوام "سامی" میگن که منتسب به "سام" فرزند نوح هستند. باقی مردم عرب زبان مانند عراق و خوزستان از قوم سامی نیستند و فقط عرب زبانند مثل کشورهای شمال آفریقا که درنتیجه حمله اعراب مسلمان، عرب زبان شدند. اگر به تاریخ منطقه نگاه کنید بین النهرین، خوزستان و مصر اولین حوزه های تمدن بشری و بسیاری از اولین ها مانند اختراع خط رو درخودشون دارند و اگر فرصت کافی برای گشت و گذار در خوزستان رو داشته باشید، واقعاً این استان به تنهایی بیشتر از خیلی از کشورهای اطرافمون جاهای دیدنی و تاریخی داره.عرب های اونجا از نظر بافت مردمی واقعند نمونه اند. بسیار مهمان نوازند و مهمان رو یکی از خودشون می دونند و به همون اندازه که احساس یکی بودن و یک رنگی دارند اگر احساس کنند کسی از اعتماد اونها سوء استفاده می کنه ......فقط خدا می تونه به دادش برسه!!!

کارشناس گردشگری 18 اردیبهشت 1400 ساعت 01:54

جایی در این آیین را اشتباه به عرض رسوندن و اینکه تمام مراسم نیست.واز شروع آتش تا سرو قهوه هزار شاخ و برگ وجود داره که شما فقط به یه شاخه کوچولو اشاره فرمودی...خلاصه آیین قهوه خوری این نبود که شما کتابت فرمودی.دوست من

امیر 17 اردیبهشت 1400 ساعت 13:09

تشکر ویژه دارم خدمت ادمین محترم، که آداب و فرهنگ قهوه خوری عربها را معرفی کردید به شما پیشنهاد میکنم در مورد زندگی عشایری و شیخ نشینی مردم این منطقه تحقیق کنید که چه آداب و سننی رو در مواقع اختلافات و یا پیمان و عهد بستن بین قوام مختلف در مسائل گوناگون بین خود دارند که خود جای بسیار تعریف و تمجید دارد.

مسعود 17 اردیبهشت 1400 ساعت 10:30

نویسنده این مقاله درباره عربهای خوزستان مطلب گذاشته ، نه برای خوزستان ....پس اینکه نوشته ریشه عربی مردم خوزستان کاملا اشتباهه چون قسمتی از خوزستان عرب هستند نه همه آنها !!!!!

عبدالله 16 اردیبهشت 1400 ساعت 22:40

گم‌گم = قمقم (بضمّ قاف مذکّر قُمقمه است که در فارسی هم رایج است)

باوی 16 اردیبهشت 1400 ساعت 21:50

سلام
ضمن آرزوی قبولی عبادات ، بابت تهیه این گزارش محلی از شما تشکر و قدردانی میکنم.
ولی یک تذکری داشتم نسبت به کلمه اعراب که متاسفانه در رسانه ها ، روزنامه ها و غیره به معنی این کلمه دقت نمیکنند و یا عمدا بکار میبرند. عزیزان، اعراب با عرب ها از نظر معنا فرق میکند. وقتی میگیم اعراب یعنی بادنشین و در صدر اسلام به حاشیه نشین های مدینه میگفتن اعراب.
پس جمع کلمه عرب ، عربها هست.
سپاس از زحمات شما عزیزان🌷

امید 16 اردیبهشت 1400 ساعت 20:00

خوزستان که عربی نیست که همش خوزستان رو با عربها مثال میزنند،بیشتر خوزستان از اقوام مختلف لر تشکیل شده،بختیاری،فیلی،بویر احمدی ،و اقوام دیگر دزفولی،شوشتری،و غیره ،لطفا قبل از اینکه مطلب بنویسید لااقل کمی تحقیق و مطالعه کنید

عماد 16 اردیبهشت 1400 ساعت 17:38

جهت اطلاع.... کلمه اعراب که بکار بردید، فرق میکنه با کلمه عربها..... چون اعراب بمعنای بادیه نشین،
پس لطفا کلمه اعراب را حذف کنید......

علی 16 اردیبهشت 1400 ساعت 17:21

بسیار زیبا بیان نمودید .

رامین 16 اردیبهشت 1400 ساعت 17:04

وقتی برای اولین بار وارد مردم عرب خوزستان شدم، انگار سالیان سال هست که با هم قوم و خویش هستیم. از نظر مهمان نوازی بی نظیرند. در میان عشایرشون محلی دارند که مخصوص پذیرایی از میهمانان هست. اگر گذر کسی به اون اطراف بیفته و غریب باشه و فقط برای مثلاً پرسیدن یک آدرس رفته باشه، امکان نداره بدون نهار و شام و پذیرایی اجازه رفتن از منطقه رو بهش بدن.

کامران 16 اردیبهشت 1400 ساعت 14:57

فکر میکنم آقای سردبیر باید اطلاعات خودش رو از استان خوزستان بیشتر کنه
خوزستان طوایف متفاوتی داره
عرب ..لر ...بختیاری...دزفولی و ....
عرب ها بخشی از طایفه های استان می باشند
پس بکار بردن خوردن قهوه به رسم خوزستانی‌ها جمله درستی نیست
لطفا قبل از درج خبر و سرتیتر آگاهی خود را افزایش دهید

مشاهده نظرات بیشتر