تاریخ سفر ما چهارده اردیبهشت ۱۴۰۳
اردیبهشت که میشود، هوای شیراز هم بهشتی میشود. همان روز که برای انجام کاری از خانه بیرون رفته بودم، یک بیلبورد بزرگ توجهم را جلب کرد:
«میمند؛ شهر گل و گلاب!»
سال ۱۳۸۸ سفری یک‌روزه تور ایرانگردی به میمند داشتم، اما متأسفانه به دلیل کمبود شدید امکانات، خاطره چندان خوبی از آن سفر در ذهنم نمانده بود. با این حال، این بار به اصرار دوستان و معرفی چندین تور یک‌روزه، تصمیم گرفتم دوباره فرصتی به میمند بدهم؛ حتی اگر فقط برای خرید گلاب باشد.
از آنجا که چندان علاقه‌ای به سفر با تور ندارم و بیشتر دوست دارم سفرهایم کمی چالشی و متفاوت باشند، اولین منبع جست‌وجوی من همیشه سایت محبوبم، لست‌سکند، است. اما هرچه جست‌وجو کردم، سفرنامه‌ای درباره شهر میمند پیدا نکردم. همین موضوع بیشتر ترغیبم کرد که خودم راهی این شهر شوم و تجربه‌ام را ثبت کنم.
ابتدا قرار بود با دوستان یک ون ده‌نفره کرایه کنیم، اما هزینه‌ای که پیشنهاد شد زیاد بود. تاکسی اینترنتی هم با توجه به هزینه رفت‌وبرگشت و توقف، چندان مقرون‌به‌صرفه به نظر نمی‌رسید.
در نهایت، راه آخر و البته بهترین گزینه، سفر نیم‌روزه با ماشین شخصی بود.
مسیر شیراز تا میمند
میمند یکی از شهرهای شهرستان فیروزآباد در استان فارس است؛ شهری کوهستانی که در ارتفاع حدود ۱۵۰۰ متر قرار گرفته و به‌خاطر باغ‌ها، مزارع گل محمدی، گلاب و عرقیات گیاهی شهرت زیادی دارد. میمند در جنوب‌شرقی شیراز قرار گرفته و برای رسیدن به آن از شیراز، معمولاً مسیر شیراز ـ کوار ـ فیروزآباد ـ میمند انتخاب میشود. در مسیر، ابتدا از محدوده کوار عبور می‌کنیم و پس از ادامه مسیر به سمت فیروزآباد، با دنبال کردن جاده فرعی به میمند می‌رسیم. بعضی مسیر‌یاب‌ها فاصله را حدود ۱۱۷ کیلومتر اعلام می‌کنند و شهرهایی مانند فیروزآباد، مظفری، کوار، اکبرآباد و طسوج را در مسیر ذکر کرده‌اند.
"میمند در فاصله حدود ۱۲۰ کیلومتری شیراز و ۶۵ کیلومتری فیروزآباد، در غرب استان فارس قرار دارد. مسیر کاملاً آسفالته و بسیار خوب است و با ماشین حدود یک ساعت زمان می‌برد."
اما چیزی که مسیر را در اردیبهشت تماشایی می‌کند، طبیعت سرسبز و دشت‌های پر از گل است. در تمام طول مسیر، سبزی زمین و گل‌های شقایق چشم‌نوازی می‌کرد و هرچه به میمند نزدیک‌تر می‌شدیم، بیشتر احساس می‌کردیم وارد سرزمین گل و گلاب شده‌ایم.
نمونه‌ای که می‌توان در سطح کشور با میمند مقایسه کرد، قمصر کاشان است؛ شهری که به‌خاطر گل و گلاب در سطح ملی و بین‌المللی شناخته شده و طی سال‌ها زیرساخت‌های گردشگری، اقامتگاه‌ها و جاذبه‌های مختلفی در آن توسعه پیدا کرده است.
با این حال، به گفته برخی کارشناسان و تولیدکنندگان، میمند ظرفیت‌هایی حتی بیشتر از قمصر دارد؛ ظرفیتی که هنوز آن‌طور که باید مورد توجه قرار نگرفته است.
میمند؛ شهری غرق در گل محمدی
بهار که از راه می‌رسد، در جای‌جای میمند کشتزارهای گل محمدی دیده میشود. حتی بسیاری از باغ‌های میوه را حصاری از گل محمدی احاطه کرده است.
تقریباً هر طرف که نگاه می‌کردیم، ردی از گل، گلاب و گلابگیری وجود داشت. سبدهای پر از گل تازه، زنان محلی که مشغول جمع‌آوری گل یا بافتن تاج گل بودند و مغازه‌هایی که با گل‌های تازه محمدی تزئین شده بودند، فضای شهر را کاملاً متفاوت کرده بود.
بعضی مغازه‌های فروش عرقیات، گل‌های تازه را برای تزئین جلوی مغازه و داخل فروشگاه قرار داده بودند و همین که وارد می‌شدی، عطر گل و گلاب فضای مغازه را پر می‌کرد. خرید گلاب و عرقیات در چنین فضایی، خودش بخشی از لذت سفر بود.
یکی از مکان‌های زیبایی که برای عکاسی می‌توان سر زد، باغ دونیسا است؛ فضای سبز و زیبایی دارد و برای ثبت عکس‌های بهاری بسیار مناسب است.
تجربه گلابگیری از نزدیک
یکی از جذاب‌ترین قسمت‌های سفر برای من، بازدید از کارگاه‌های گلابگیری بود.
در فصل گل و گلاب، کارگاه‌های زیادی در میمند و اطراف آن فعالیت می‌کنند و درِ بیشتر آنها به روی بازدیدکنندگان باز است. می‌توان بدون تشریفات خاصی وارد کارگاه شد و از نزدیک مراحل تهیه گلاب و عرقیات گیاهی را دید.
دیدن دیگ‌های بزرگ گلابگیری و گل‌هایی که تازه از باغ‌ها چیده شده‌اند، تجربه جالبی بود. گل محمدی وارد دیگ میشود و بعد از طی فرآیند گلابگیری، عطر آن تمام فضای کارگاه را پر می‌کند. بعضی از این کارگاه‌ها فقط محل تولید و فروش نیستند. در کنار کارگاه، فضای سرسبز و باغی زیبایی برای نشستن گردشگران فراهم شده است. می‌توان زیر سایه درختان نشست، استراحت کرد و حتی ناهار خورد. وجود سرویس بهداشتی و امکانات رفاهی نیز باعث شده این مکان‌ها برای یک توقف خانوادگی و گردشگری مناسب باشند.
بعد از بازدید هم امکان خرید مستقیم گلاب و انواع عرقیات از فروشگاه همان کارگاه وجود دارد؛ چیزی که برای من جذاب‌تر بود، خرید محصولی بود که مراحل تولیدش را همان‌جا از نزدیک دیده بودم.
یک تجربه متفاوت؛ کارگاه آبگینه و شیشه‌سازی
در میان این همه گل و گلاب، تجربه دیگری هم داشتیم که برایم بسیار جالب و غیرمنتظره بود؛ بازدید از کارگاه آبگینه و شیشه‌سازی.
میمند در سال‌های اخیر بیشتر با شیشه‌گری سنتی نیز شناخته شده است. این هنر در منطقه سابقه طولانی دارد و در کارگاه‌های سنتی می‌توان شیوه ساخت ظروف شیشه‌ای را از نزدیک دید؛ حتی روش سنتی شکل دادن شیشه با حرارت و دمیدن استادکار در شیشه مذاب همچنان اجرا میشود. در سال ۱۴۰۵ نیز عنوان «شهر ملی شیشه‌گری» برای میمند مطرح و لوح آن رونمایی شد؛ موضوعی که نشان‌دهنده اهمیت این هنر در هویت فرهنگی شهر است
در زمان بازدید ما، استاد شیشه‌گر مشغول ساختن قرابه به روش سنتی بود. آتش، حرارت و دمیدن هنرمندانه در شیشه، درست مقابل چشم ما، توده‌ای از شیشه مذاب را به ظرفی زیبا تبدیل می‌کرد.
تماشای این فرآیند بسیار زیبا بود. حرکات دست استاد، بازی آتش و شیشه و مهارتی که طی سال‌ها به دست آمده، نشان می‌داد که صنایع دستی میمند فقط به گل و گلاب محدود نمی‌شود.راستش را بخواهید، اصلاً انتظار نداشتم در سفری که هدف اصلی‌اش خرید گلاب بود، شاهد چنین صحنه زیبایی از یک هنر سنتی باشم.
شلوغی دوست‌داشتنی میمند در روزهای جمعه
اگر در فصل گل و گلاب قصد سفر به میمند را دارید، یک نکته مهم را در نظر داشته باشید: جمعه‌ها شهر بسیار شلوغ میشود.
مسیرهای ورودی، خیابان‌های شهر و اطراف کارگاه‌ها با ترافیک مواجه می‌شوند و پیدا کردن جای پارک هم ممکن است کمی زمان ببرد.
اما برخلاف بسیاری از ترافیک‌ها که آدم را کلافه می‌کنند، اینجا شلوغی خودش بخشی از جذابیت سفر است.
رفت‌وآمد گردشگران، فروش گل و گلاب، سبدهای پر از گل، مغازه‌های شلوغ، عطر گل محمدی و صدای فروشندگان، فضای بسیار پرجنب‌وجوشی ایجاد می‌کند؛ فضایی که به نظرم دل هر گردشگری را به وجد می‌آورد. انگار تمام شهر در اردیبهشت تبدیل به یک جشن بزرگ بهاری شده است.
میمند فقط گل و گلاب نیست
شاید تصور کنیم میمند فقط به گل محمدی و گلاب محدود میشود، اما این شهر خانه‌های تاریخی ارزشمندی نیز دارد. بسیاری از خانه‌های قدیمی میمند قدمتی چندصدساله دارند و نمونه‌هایی از هنر و معماری گذشته را در خود جای داده‌اند. یکی از این بناها خانه تاریخی مظفری است که از جلوه‌های هنری زیبایی مانند دیوارنگاره، آینه‌کاری و نقاشی‌های سقفی برخوردار است.
وجود این خانه‌های تاریخی در کنار طبیعت بهاری و صنعت گل و گلاب، ظرفیت گردشگری میمند را بسیار بیشتر از یک مقصد یک‌روزه برای خرید گلاب می‌کند.
جای خالی زیرساخت‌های گردشگری
با وجود تمام زیبایی‌ها و ظرفیت‌هایی که میمند دارد، یکی از مشکلات اصلی شهر، کمبود زیرساخت‌های گردشگری و اقامتگاه‌های مناسب است.
به‌جز چند واحد بوم‌گردی که توسط افراد محلی و بخش خصوصی ایجاد شده، جای هتل و مراکز اقامتی مجهز و مناسب برای گردشگران داخلی و خارجی همچنان خالی است. به همین دلیل، گردشگرانی که قصد اقامت شبانه دارند، گاهی ناچارند میمند را ترک کنند و برای اقامت به شهرهای اطراف یا شیراز برگردند.
البته یک نکته بسیار دوست‌داشتنی درباره مردم میمند وجود دارد؛ مهمان‌نوازی اهالی این شهر زبانزد است. در فصل بهار و زمان اوج حضور گردشگران، به دلیل کمبود محل اقامت، بسیاری از اهالی خانه‌ها و باغ‌های خود را به روی مهمانان باز می‌کنند.
جشن گل و گلاب
بعضی‌ها به میمند لقب «سرزمین گل و گلاب ایران» داده‌اند. هر سال با شروع فصل گل و گلاب، از اوایل اردیبهشت، جشنواره محلی گل و گلابگیری در این شهر برگزار میشود و گردشگران زیادی برای دیدن برداشت گل، گلابگیری و خرید محصولات محلی به میمند می‌آیند.
ظرفیت استان فارس در زمینه گیاهان دارویی، گل محمدی و دیگر گل‌هایی که در تولید عرقیات استفاده می‌شوند، باعث شده این استان یکی از مناطق مهم تولید گلاب و عرقیات باشد و گلاب میمند نیز در کنار گلاب شهرهای معروف ایران، نامی شناخته‌شده داشته باشد.
سفر ما به میمند در نهایت فقط یک سفر برای خرید گلاب نبود. دشت‌های پر از گل، باغ‌های سرسبز، بوی گل محمدی، دیگ‌های گلابگیری، کارگاه‌های سنتی، شیشه‌گری، خانه‌های تاریخی، مغازه‌های رنگارنگ و از همه مهم‌تر، حال‌وهوای زنده و پرنشاط شهر در اردیبهشت، باعث شد نگاه من به میمند کاملاً تغییر کند.
شاید هنوز زیرساخت‌های گردشگری میمند با آنچه شایسته این شهر است فاصله داشته باشد، اما همین فضای بکر و کمتر تجاری‌شده، در کنار مهمان‌نوازی مردم، برای من جذابیت خاصی داشت.از نظر امکانات شهری، میمند را نباید با یک شهر بزرگ گردشگری مقایسه کرد. امکانات پایه شهری، فروشگاه‌ها، مغازه‌ها و خدمات روزمره در شهر وجود دارد، اما زیرساخت‌های گردشگری هنوز در حال توسعه است و گزارش‌های گردشگری نیز به کمبود برخی امکانات و زیرساخت‌های مورد نیاز گردشگران اشاره کرده‌اند. بنابراین برای سفر راحت‌تر، مخصوصاً اگر قصد اقامت شبانه دارید، بهتر است نیازهای اصلی را از قبل در نظر بگیرید
میمند را باید در اردیبهشت دید؛ زمانی که شهر در حریری صورتی و سبز پوشیده میشود، عطر گل محمدی در کوچه‌ها می‌پیچد و گویی تمام شهر در جشن گل و گلاب نفس می‌کشد.
فرایند گلابگیری:
کار از باغ‌های گل محمدی آغاز میشود. گل‌ها در فصل بهار، زمانی که عطر و اسانس آنها بیشتر است، چیده شده و هرچه سریع‌تر به کارگاه منتقل می‌شوند. در کارگاه، گل‌های تازه را داخل دیگ‌های بزرگ مسی می‌ریزند و مقدار مناسبی آب به آن اضافه می‌کنند. سپس درِ مسی دیگ روی آن قرار می‌گیرد و برای جلوگیری از خروج بخار، اطراف اتصال دیگ و درپوش را با موادی مانند خمیر آرد و تفاله گل کاملاً می‌بندند.
زیر دیگ آتش روشن میشود و با گرم شدن آب، بخار از میان گل‌ها عبور می‌کند و مواد معطر گل را با خود همراه می‌برد. این بخار از طریق لوله‌هایی که در گذشته گاهی از نی ساخته میشد و امروزه بیشتر فلزی است، به ظرف دیگری منتقل میشود. ظرف دریافت‌کننده معمولاً در محیطی پر از آب سرد قرار دارد. بخار در اثر تماس با محیط سرد، دوباره به مایع تبدیل میشود و قطره‌قطره گلاب در ظرف جمع میشود.
تمام این فرایند با وجود سادگی ظاهری، نیازمند تجربه است؛ میزان گل و آب، شدت حرارت و زمان تقطیر روی کیفیت محصول تأثیر دارند. در روش سنتی، فرایند گلابگیری چند ساعت طول می‌کشد و حاصل آن گلابی است که عطر گل تازه را به‌خوبی می‌توان در آن احساس کرد
برای من، جذاب‌ترین قسمت ماجرا فقط خرید یک شیشه گلاب نبود؛ تماشای تبدیل گل‌های تازه باغ به گلاب در همان کارگاه سنتی بود. دیدن دیگ‌های مسی روی آتش، بخار گرم و عطر گل محمدی که فضای کارگاه را پر کرده بود، باعث میشد بفهمم چرا گلابگیری در میمند فقط یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از فرهنگ و شیوه زندگی مردم این شهر است.
نکات تکمیلی برای دوستداران تاریخی شهر میمند :
از نظر گردشگری، مزیت بزرگ میمند این است که سفر به آن را می‌توان با فیروزآباد و آثار دوره ساسانی ترکیب کرد. فیروزآباد در نزدیکی میمند قرار دارد و مجموعه‌ای از آثار مهم مانند شهر باستانی گور، کاخ اردشیر و قلعه دختر را در خود جای داده است. به همین دلیل می‌توان یک سفر یک‌روزه یا دو روزه ترتیب داد که در آن طبیعت، گل و گلاب، صنایع دستی و تاریخ ایران باستان را کنار هم تجربه کرد.میمند فقط یک شهر سرسبز و خوش‌آب‌وهوا نیست؛ قدمت و پیشینه آن به دوره‌های بسیار دور تاریخی می‌رسد. نام میمند در منابع جغرافیایی قرون نخستین اسلامی آمده و در آن زمان یکی از نواحی اردشیرخوره، یکی از مناطق مهم فارس، محسوب می‌شده است. قرار گرفتن میمند در مسیر ارتباطی شیراز با جنوب فارس و بنادر و جزایر جنوبی، باعث شده بود که این منطقه در گذشته محل رفت‌وآمد مسافران و بازرگانان باشد. در منابع تاریخی از وجود بازار و کاروانسرا در میمند نیز یاد شده است.
