گسترش فضای مجازی و ارتباط بیشتر میان فرهنگهای مختلف باعث شده است که بسیاری از مردم با جشنها و آیینهای کشورهای دیگر نیز آشنا شوند. هالووین یکی از همین مراسم شناختهشده است که هر سال با نزدیک شدن به روزهای پایانی ماه اکتبر، حالوهوای متفاوتی به شهرهای مختلف جهان میبخشد. از لباسهای عجیب و گریمهای ترسناک گرفته تا کدوتنبلهای حکاکیشده و تزئینات وهمآلود، همه چیز برای برگزاری یکی از متفاوتترین جشنهای سال آماده میشود. اما هالووین ۲۰۲۶ چه روزی است و این جشن از کجا آمده است؟ در ادامه این مطلب از لستسکند با تاریخچه، آداب و رسوم و نمادهای این جشن بیشتر آشنا میشویم.

هالووین چیست و چرا جشن هالووین برگزار میشود؟
هالووین یکی از جشنهای قدیمی و شناختهشده در جهان است که هر سال در شب ۳۱ اکتبر برگزار میشود. شاید با شنیدن نام این جشن، لباسهای ترسناک، کدوتنبلهای حکاکیشده و تزئینات عجیب به ذهنتان برسد؛ اما هالووین فقط به این سرگرمیها محدود نمیشود و ریشههای تاریخی و فرهنگی جالبی دارد. برای اینکه بدانیم هالووین چیست و چرا مردم این جشن را برگزار میکنند، باید به حدود ۲۰۰۰ سال پیش و آیینهای قوم سلت برگردیم.
سلتها (Celts) اقوامی بودند که در بخشهایی از ایرلند، انگلستان و شمال فرانسه امروزی زندگی میکردند. آشنایی با تاریخ و فرهنگ این مناطق، یکی از جذابیتهای سفر به کشورهای اروپایی است و مسافرانی که با تور اروپا به این مقاصد سفر میکنند، میتوانند با بخشی از پیشینه تاریخی و آیینهای کهن این قاره آشنا شوند. سلتها اول نوامبر را آغاز سال جدید میدانستند و این روز را همزمان با پایان تابستان، فصل برداشت محصول و شروع روزهای سرد و تاریک زمستان جشن میگرفتند. آنها باور داشتند که در شب پیش از سال نو، یعنی ۳۱ اکتبر، مرز میان دنیای زندگان و مردگان از بین میرود و ارواح مردگان میتوانند به دنیای انسانها بازگردند. به همین دلیل، این شب برای آنها اهمیت ویژهای داشت و مراسمی برای بزرگداشت آن برگزار میکردند.
این آیین باستانی که با نام «سامهین» (Samhain) شناخته میشد، یکی از ریشههای اصلی جشن هالووین امروزی است. سلتها همچنین اعتقاد داشتند که در این شب، حضور ارواح و نیروهای ماورایی میتواند به پیشبینی آینده کمک کند. از آنجا که زندگی مردم در آن دوران به کشاورزی و تغییر فصلها وابسته بود، پیشبینی اتفاقات زمستان پیش رو اهمیت زیادی داشت و به آنها احساس امنیت بیشتری میداد.
تاریخ هالووین ۲۰۲۶ چه روزی است؟
جشن هالووین در تقویم میلادی تاریخ ثابتی دارد و هر سال در روز ۳۱ اکتبر برگزار میشود. هالووین ۲۰۲۶ نیز برابر با شنبه ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، مصادف با ۹ آبان ۱۴۰۵ است. مراسم این جشن معمولاً از شامگاه ۳۱ اکتبر آغاز میشود و شرکتکنندگان با پوشیدن لباسهای ترسناک، گریمهای خاص و برگزاری مهمانیهای هالووینی، این شب را جشن میگیرند. اگرچه هالووین در کشورهای مختلف با آداب و رسوم متفاوتی برگزار میشود، تاریخ اصلی آن در تقویم میلادی تغییری نمیکند.
ریشه نام هالووین چیست؟
نام هالووین (Halloween) از عبارت انگلیسی قدیمی Hallowe'en گرفته شده است که شکل کوتاهشده عبارت All Hallows' Eve به معنی شب پیش از روز همه قدیسان است. این نام به شب ۳۱ اکتبر اشاره دارد؛ شبی که یک روز پیش از روز همه قدیسان (All Saints' Day) در تقویم مسیحی قرار میگیرد. روز همه قدیسان در اول نوامبر برگزار میشود و پس از آن، در دوم نوامبر، روز درگذشتگان یا روز ارواح (All Souls' Day) قرار دارد.
این سه مناسبت در کنار یکدیگر بخشی از آیینهای مذهبی مسیحیت برای بزرگداشت قدیسان و یادبود درگذشتگان هستند. با وجود ارتباط نام هالووین با سنتهای مسیحی، ریشههای این جشن به آیینهای قدیمیتری نیز بازمیگردد. بسیاری از پژوهشگران میان هالووین و جشن باستانی سامهین (Samhain) که در میان اقوام سلت برگزار میشد، ارتباط تاریخی و فرهنگی قائل هستند. به همین دلیل، برای شناخت بهتر فلسفه جشن هالووین باید علاوه بر سنتهای مسیحی، به باورها و مراسم اقوام سلت نیز توجه کرد.
تاریخچه جشن هالووین و ارتباط آن با آیین سامهین
سامهین (Samhain) یکی از جشنهای باستانی اقوام سلت بود که با پایان فصل برداشت محصول و آغاز زمستان ارتباط داشت. این جشن معمولاً از غروب ۳۱ اکتبر تا غروب اول نوامبر برگزار میشد و در مناطقی مانند ایرلند، اسکاتلند و جزیره من رواج داشت. قدمت این آیین به بیش از هزار سال پیش بازمیگردد و از آن بهعنوان یکی از مهمترین ریشههای تاریخی هالووین امروزی یاد میشود. بر اساس باورهای سلتها، در شب سامهین مرز میان دنیای زندگان و مردگان از بین میرفت و ارواح میتوانستند به جهان انسانها بازگردند.
آشنایی با چنین آیینهایی، بخشی از جذابیت شناخت فرهنگ ملتهای مختلف در سفر است؛ برای مثال، مسافران با انتخاب تور روسیه نیز میتوانند با سنتها، جشنهای محلی و پیشینه فرهنگی این کشور پهناور آشنا شوند. مردم برای استقبال از ارواح درگذشتگان و محافظت از خود در برابر نیروهای ناشناخته، آتشهای بزرگی روشن میکردند و مراسم ویژهای برگزار میکردند. برخی روایتهای تاریخی و فولکلور نیز به روشن کردن آتش، برگزاری آیینهای پیشگویی و پوشیدن لباسهای مبدل در این جشن اشاره دارند. لباسهای مبدل در آن دوران معمولاً از پوست و سر حیوانات تهیه میشدند و مردم با پوشیدن آنها تلاش میکردند خود را از ارواح و موجودات ماورایی پنهان کنند.
روشن کردن آتشهای کوچک در اطراف خانهها نیز یکی دیگر از رسمهای مرتبط با این جشن بود. گفته میشود مردم شعله آتش خانههایشان را از آتشهای مقدس مراسم میگرفتند تا در برابر سرمای زمستان و خطرات احتمالی محافظت شوند. با گذشت زمان، آیین سامهین تحت تأثیر سنتهای مسیحی و فرهنگهای مختلف تغییر کرد و بهتدریج شکل امروزی جشن هالووین را به وجود آورد. بسیاری از نمادهای امروزی این جشن، از جمله آتش، لباسهای مبدل و باورهای مربوط به ارواح، ریشه در همین سنتهای قدیمی دارند.
ارتباط هالووین با روز همه مقدسان و روز همه ارواح
در قرن هشتم میلادی، پاپ گرگوری سوم روز اول نوامبر را بهعنوان روز همه مقدسان (All Saints’ Day) نامگذاری کرد؛ روزی برای بزرگداشت قدیسان و شهیدان مسیحی. شب پیش از این مناسبت، یعنی ۳۱ اکتبر، با نام «شب همه مقدسان» (All Hallows’ Eve) شناخته شد که بهمرور نام آن به Halloween تغییر پیدا کرد. چند قرن بعد، روز دوم نوامبر نیز بهعنوان روز همه ارواح (All Souls’ Day) برای یادبود درگذشتگان تعیین شد. این سه مناسبت در شکلگیری سنتهای هالووین امروزی و ارتباط آن با آیینهای مذهبی نقش داشتند.
رسوم و سنتهای جشن هالووین
جشن هالووین امروزه با لباسهای عجیب و ترسناک، رفتن کودکان به خانه همسایهها برای گرفتن شکلات و آبنبات و کدو تنبلهای حکاکیشده شناخته میشود. بسیاری از این رسمها ریشه در باورها و سنتهای قدیمی اروپا دارند و در گذر زمان، بهویژه پس از رواج هالووین در آمریکا، شکل امروزی خود را پیدا کردهاند. در ادامه با سه مورد از شناختهشدهترین رسوم هالووین آشنا میشویم.
رسم تریک اور تریت (قاشقزنی هالووین)
یکی از معروفترین رسمهای هالووین، تریک اور تریت (Trick-or-Treat) است. در این مراسم، کودکان لباسهای مخصوص میپوشند و با در دست داشتن سبد یا کیسه، به خانههای محله میروند و از همسایهها شکلات و آبنبات میگیرند. عبارت تریک اور تریت را میتوان شیطنت یا شیرینی ترجمه کرد؛ یعنی اگر صاحبخانه خوراکی ندهد، ممکن است با یک شوخی یا شیطنت روبهرو شود.
این رسم احتمالاً از چند سنت قدیمی اروپایی تأثیر گرفته است. در قرون وسطی، افرادی که وضعیت مالی مناسبی نداشتند، در روز همه ارواح به خانه ثروتمندان میرفتند و در ازای دریافت کیکهای مخصوصی به نام «سول کیک» (Soul Cake)، قول میدادند برای درگذشتگان آن خانواده دعا کنند. این سنت که «سولینگ» نام داشت، بعدها با رفتن کودکان به خانهها و درخواست خوراکی گسترش پیدا کرد. در اسکاتلند و ایرلند نیز رسمی به نام «گایزینگ» (Guising) رواج داشت که طی آن افراد با لباسهای مبدل، شعر میخواندند یا نمایشی کوتاه اجرا میکردند و در مقابل خوراکی میگرفتند. این رسم برای ما ایرانیها یادآور قاشقزنی در چهارشنبهسوری است؛ هرچند ریشه تاریخی و جزئیات این دو سنت با یکدیگر تفاوت دارد.
لباسهای مخصوص هالووین
پوشیدن لباسهای عجیب و ترسناک یکی دیگر از سنتهای قدیمی هالووین است. ریشه این رسم را میتوان در باورهای مرتبط با جشن سامهین جستوجو کرد. در برخی روایتها آمده است که مردم در این شب لباسهایی از پوست حیوانات میپوشیدند یا چهره خود را تغییر میدادند تا ارواح سرگردان آنها را نشناسند و از آسیب احتمالی در امان بمانند. در قرون بعد، رسم لباس پوشیدن در مراسمی مانند گایزینگ و نمایشهای خیابانی نیز ادامه پیدا کرد. افراد با پوشیدن لباس شخصیتهای ترسناک، از جمله ارواح و موجودات افسانهای، به خانهها میرفتند و در ازای دریافت خوراکی، شعر یا نمایشی اجرا میکردند. بهمرور زمان، شخصیتهایی مانند جادوگران، اسکلتها، خونآشامها و هیولاها به نمادهای اصلی لباس هالووین تبدیل شدند. امروزه هم انتخاب لباس محدود به شخصیتهای ترسناک نیست و بسیاری از افراد لباس شخصیتهای فیلمها، انیمیشنها و چهرههای مشهور را انتخاب میکنند.
حکاکی کدو تنبل
کدو تنبلهای توخالی با چهرههای خندان یا ترسناک و شمعی روشن درون آنها، از شناختهشدهترین نمادهای جشن هالووین هستند. با این حال، این رسم در ابتدا با کدو تنبل انجام نمیشد؛ مردم ایرلند و اسکاتلند از شلغم و گاهی چغندر برای ساخت فانوسهای دستساز استفاده میکردند و روی آنها چهرههای ترسناک میتراشیدند. یکی از روایتهای مشهور درباره این فانوسها، افسانه مردی به نام «جک خسیس» (Stingy Jack) است. طبق این داستان عامیانه، جک شیطان را فریب میدهد و پس از مرگ، نه به بهشت راه پیدا میکند و نه به جهنم. او ناچار میشود با زغالی روشن که درون شلغم توخالی قرار داده، در تاریکی سرگردان بماند. این داستان به شکلگیری نام و افسانه فانوس جک (Jack-o'-Lantern) نسبت داده میشود. با مهاجرت ایرلندیها و اسکاتلندیها به آمریکای شمالی، این رسم نیز به آنجا راه پیدا کرد. از آنجا که کدو تنبل در آمریکا فراوانتر و حکاکی آن آسانتر بود، بهتدریج جای شلغم را گرفت و به نماد اصلی هالووین تبدیل شد.
جشن هالووین در کشورهای مختلف جهان
هالووین امروزه در کشورهای مختلف جهان به شکلهای متفاوتی برگزار میشود. اگرچه این جشن در بسیاری از نقاط دنیا با لباسهای عجیب، گریمهای ترسناک، تزیین کدو تنبل و مهمانیهای شبانه شناخته میشود، اما هر کشور ممکن است سنتها و آیینهای خاص خودش را داشته باشد. بعضی از علاقهمندان به تجربه این جشن در فضای متفاوت کشورها، در روزهای پایانی اکتبر با تور خارجی به مقاصدی سفر میکنند که هالووین در آنها با شور و حال بیشتری برگزار میشود. در بعضی کشورها، این جشن با رسمهای قدیمی و باورهای محلی پیوند خورده و در برخی دیگر بیشتر حالوهوایی تفریحی و تجاری دارد. در ادامه با نحوه برگزاری هالووین در چند کشور آشنا میشویم.
گریم و لباسهای مخصوص هالووین چطور است؟
هالووین در آمریکا
آمریکا یکی از کشورهایی است که جشن هالووین در آن با استقبال گستردهای برگزار میشود. در شب ۳۱ اکتبر، کودکان با لباسهای شخصیتهای ترسناک یا کارتونی به خانه همسایهها میروند و با گفتن عبارت «Trick or Treat» شکلات و آبنبات میگیرند. مهمانیهای هالووینی، تماشای فیلمهای ترسناک، تزیین خانهها با کدو تنبل و اسکلتهای مصنوعی و برگزاری مراسم در مدارس و محلهها نیز از دیگر بخشهای این جشن هستند. شکل امروزی هالووین در آمریکا تا حد زیادی تحت تأثیر مهاجران ایرلندی و اسکاتلندی در قرن نوزدهم گسترش پیدا کرد و بهتدریج به یکی از مناسبتهای فرهنگی و تفریحی این کشور تبدیل شد.
جشن هالووین در آمریکا
هالووین در مکزیک
در مکزیک، همزمان با روزهای پایانی اکتبر و آغاز نوامبر، مراسمی به نام روز مردگان (Día de Muertos) برگزار میشود. این مناسبت با هالووین تفاوت دارد و ریشه در سنتهای فرهنگی و مذهبی مکزیک دارد. روز مردگان معمولاً در اول و دوم نوامبر برگزار میشود و خانوادهها در این روزها با ساخت محرابهای رنگارنگ، قرار دادن عکس درگذشتگان، شمع، گل همیشهبهار مکزیکی و خوراکیهای مورد علاقه آنها، یاد عزیزانشان را گرامی میدارند. در برخی شهرها نیز رژههای خیابانی، موسیقی، نقاشی چهره به شکل اسکلت و تزیینات رنگارنگ برگزار میشود. برخلاف تصور رایج، این مراسم صرفاً جشنی غمانگیز نیست؛ بلکه فرصتی برای یادآوری زندگی و زنده نگه داشتن خاطره درگذشتگان به شمار میرود.
هالووین در ایرلند
ایرلند از مهمترین کشورها در تاریخ هالووین است؛ زیرا ریشههای این جشن به آیین باستانی سامهین در میان سلتها بازمیگردد. امروزه کودکان ایرلندی نیز مانند بسیاری از کشورهای دیگر با لباسهای مبدل به قاشقزنی میروند و در بعضی مناطق مراسم آتشبازی و جشنهای محلی برگزار میشود. خوراکیهای سنتی هم بخش جالبی از هالووین ایرلندی هستند. از جمله آنها میتوان به بارامبراک (Barmbrack)، نوعی نان شیرین با کشمش و میوه خشک اشاره کرد که گاهی اشیای کوچکی مانند حلقه در آن قرار میدهند و پیدا کردن هرکدام را نشانهای از اتفاقات آینده میدانند. کلکنون (Colcannon) نیز غذای سنتی دیگری است که از پوره سیبزمینی و کلم یا کِیل تهیه میشود و در این مناسبت طرفداران زیادی دارد.
هالووین در آلمان
هالووین در آلمان برخلاف ایرلند، پیشینه طولانی ندارد و از اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی، تحت تأثیر فرهنگ آمریکایی و تبلیغات تجاری رواج بیشتری پیدا کرد. امروزه در شهرهای مختلف آلمان، مهمانیهای هالووینی، جشنهای مخصوص کودکان و تزیین فروشگاهها و خانهها با نمادهایی مانند کدو تنبل و اسکلت دیده میشود. کودکان نیز در برخی محلهها با لباسهای مخصوص به خانهها میروند و خوراکی میگیرند. جالب است بدانید که تنها چند روز بعد، در ۱۱ نوامبر، روز سنت مارتین برگزار میشود؛ مناسبتی قدیمی که در آن کودکان با فانوسهای دستساز در خیابانها راه میروند و آواز میخوانند. اگر قصد سفر به آلمان و تجربه حالوهوای پاییزی شهرهای این کشور را دارید، باید برای ورود با ویزای شینگن اقدام کنید؛ البته شرایط و مدارک لازم به وضعیت متقاضی بستگی دارد.
هالووین در فیلیپین
در فیلیپین، سنتی محلی به نام پانگالوا (Pangangaluluwa) وجود دارد که با یادبود درگذشتگان و مناسبتهای مذهبی اول و دوم نوامبر ارتباط دارد. در این مراسم، گروههایی از خوانندگان، گاهی با همراهی کودکان، به خانهها میروند و سرودهای سنتی میخوانند و در مقابل از صاحبخانه خوراکی، برنج یا پول دریافت میکنند. این رسم در گذشته بیشتر در میان جوامع محلی و مناطق روستایی رواج داشت و در برخی مناطق برای زنده نگه داشتن آن تلاشهایی انجام شده است. پانگالوا از نظر ظاهری ممکن است یادآور قاشقزنی هالووین باشد، اما در اصل یک سنت مستقل فیلیپینی است که به آیینهای یادبود مردگان و باورهای مذهبی مردم این کشور ارتباط دارد.
هالوین در استانبول
اگر میخواهید حالوهوای هالووین را در مقصدی نزدیکتر به ایران تجربه کنید، استانبول هم میتواند یکی از انتخابهایتان باشد. هالووین در ترکیه تعطیل رسمی یا یک سنت بومی نیست، اما هر سال بعضی از کافهها، رستورانها و جاهای دیدنی استانبول به مناسبت ۳۱ اکتبر برنامههای ویژه برگزار میکنند. مهمانیهای لباسمبدل، گریمهای ترسناک، دکورهای هالووینی و موسیقی از جمله بخشهای این رویدادها هستند. البته محل برگزاری و تعداد برنامهها در هر سال متفاوت است و بهتر است پیش از سفر، برنامه مجموعههای موردنظرتان را بررسی کنید. اگر قصد دارید در این روزها به ترکیه سفر کنید، میتوانید با انتخاب تور استانبول، علاوه بر گشتوگذار در جاذبههای شهر، سری هم به برنامهها و مهمانیهای مناسبتی هالووین بزنید.
هالووین در ایران چگونه برگزار میشود؟
هالووین در ایران یک جشن رسمی یا سنت قدیمی محسوب نمیشود، اما طی سالهای اخیر توجه به آن، بهخصوص در میان جوانان، بیشتر شده است. برخلاف کشورهایی مانند آمریکا که کودکان در این شب به قاشقزنی میروند، در ایران بیشتر شاهد مراسمهای دوستانه، پوشیدن لباسهای خاص، گریم چهره و تزیین کافهها و فروشگاهها هستیم. در چند سال گذشته، تعدادی از کافههای تهران نیز در روزهای نزدیک به ۳۱ اکتبر با دکورهای مخصوص، کدو تنبلهای تزیینی، تار عنکبوت مصنوعی و منوهای مناسبتی به استقبال هالووین رفتهاند. اگر دوست دارید این فضای متفاوت را تجربه کنید، میتوانید سراغ بهترین کافهها بروید و جاهایی را انتخاب کنید که برای این مناسبت برنامه یا دکور ویژه دارند. البته این برنامهها در همه کافهها برگزار نمیشوند و ممکن است هر سال تغییر کنند.
حقایق جالب درباره جشن هالووین
1. تا نیمه دوم قرن نوزدهم هالووین در آمریکا برگزار نمیشد امّا پس از این زمان و سیل مهاجرانی که از ایرلند و مناطق اطراف آن به سوی آمریکا روانه شدند، موجب شد خیلی زود این جشن به جشن سالانه آمریکاییها نیز تبدیل شود.
2. یکی از سنتهای هالووین که امروزه هم دیده میشود، جمعآوری شکلات است. در گذشته در این روز شهروندان فقیر هر شهر از سایر مردم درخواست غذا میکردند و آنها نیز به مناسبت هالووین کیکی را که به آن کیک روح میگفتند میپختند و به فقرا هدیه میکردند، با این باور که با کمک کردن به آنها، فقرا برای مردگانشان دعا بخوانند.
3. تقریبا یک چهارم تمام شکلاتهایی که در کشور آمریکا به فروش میرسد در هالووین خریداری میشود.
4. سنت پوشیدن لباس مبدل نیز ریشه سلتیک و اروپایی دارد. همانطور که گفته شد، شب هالووین مردم بر این باور بودند که ارواح به روی زمین میآیند، بنابراین برای اینکه توسط آنها شناسایی نشوند با لباس های مبدل و ماسک در شهر تردد میکردند!
5. در روز هالووین، برای اینکه ارواح را از خانهشان دور کنند، مردم کاسههایی از غذا را بیرون خانه قرار میدادند. آنها اعتقاد داشتند با این کار مانع حضور ارواح و مرگ در خانهشان میشوند.
6. آتش بازی، سیب بازی، بازدید از اماکن متروکه و ترسناک، تعریف کردن داستانهای ترسناک و همچنین تماشای فیلمهای وحشتناک در این شب رواج دارد.
7. اگرچه هالووین ریشه آمریکایی ندارد، اما به یکی از بزرگترین جشنها در آمریکا تبدیل شده است. امروزه آمریکاییها حدود 6 میلیارد دلار برای جشن هالووین هزینه میکنند که این کار موجب شده هالووین دومین جشن بزرگ و پرخرج آمریکاییها پس از کریسمس باشد.
سخن آخر
در این مطلب توضیح دادیم که هالووین چیست، در چه تاریخی برگزار میشود و ریشهها و تاریخچه آن به کجا بازمیگردد. همانطور که خواندید، این جشن باستانی با آیینها و باورهای مختلفی پیوند خورده و در طول زمان تغییرات زیادی داشته است. البته باید توجه داشت که به دلیل محدود بودن منابع تاریخی، درباره برخی از جزئیات و ریشههای شکلگیری هالووین اتفاقنظر قطعی وجود ندارد و بخشی از روایتهای مربوط به آن همچنان در حد فرضیه و برداشت تاریخی باقی ماندهاند. اگر شما هم تجربه شرکت در جشن هالووین، چه در ایران و چه در کشورهای دیگر، را داشتهاید، خوشحال میشویم تجربهها و خاطراتتان را با ما به اشتراک بگذارید.

