از آناهیتا تا سیروان، دو روز در سایه کرمانشاه و اورامانات

روز دوم (در جست­جوی هزارپیچ):

صبح روز دوم، پس از صرف صبحانه، حوالی ساعت ۸ از هتل خارج شدیم. مقصد امروز اورامانات بود. منطقه‌ای که بخش زیادی از سفر را به خود اختصاص می‌داد. اما پیش از ورود به جاده‌های پر پیچ‌ و خم آن، تصمیم گرفتیم از غار قوری‌ قلعه نیز بازدید کنیم. غار قوری‌ قلعه در نزدیکی شهر روانسر قرار دارد و فاصله آن تا کرمانشاه حدود یک ساعت و نیم است. پس از طی مسیر، به ورودی مجموعه رسیدیم. هنوز از خودرو پیاده نشده بودیم که چند نفر از فروشندگان محلی به سراغمان آمدند و محصولاتشان را معرفی کردند. از رب انار و رب توت قرمز گرفته تا سقز، آدامس‌های محلی، عسل و انواع سوغات منطقه. مشخص بود که اقتصاد بسیاری از خانواده‌های این منطقه با حضور گردشگران گره خورده است. هر چند متر یک فروشنده محلی با لبخند و احترام از ما می‌خواست محصولش را بخریم. اول رب توت قرمز خریدیم، بعد آدامس، بعد یک چیز دیگر ... تا جایی که به همسرم با شوخی گفتم: اگر همین‌طور پیش بریم، باید برای ادامه سفر از خود فروشنده‌ها قرض بگیریم!

در نهایت پس از تهیه بلیط پارکینگ، مسیر ورود را از میان بازارچه‌ای محلی ادامه دادیم. زنانی را دیدیم که نان کلانه، یکی از معروف‌ترین غذاهای محلی کرمانشاه، را روی ساج می‌پختند. در دو سوی مسیر نیز غرفه‌هایی پر از رب‌های محلی، لباس‌های کردی، شال‌های رنگارنگ و صنایع دستی دیده می‌شد. هزینه بازدید از غار در زمان سفر ما برای هر نفر ۱۷۰ هزار تومان بود.

 

نکته مهمی که بد نیست از همین ابتدا بدانید، وضعیت ناجور ارتباطات در این منطقه است. هنگام حضور ما آنتن تلفن همراه بسیار ضعیف بود، اینترنت عملاً وجود نداشت و حتی دستگاه‌های کارتخوان نیز به سختی کار می‌کردند. بعضی از گردشگران برای پرداخت هزینه بلیط، چندین دقیقه معطل می‌شدند تا تراکنش انجام شود، در حالی که افرادی که پول نقد همراه داشتند با خیال راحت از صف عبور می‌کردند. بنابراین اگر قصد بازدید از قوری‌قلعه یا ادامه مسیر به سمت اورامانات را دارید، بهتر است مقداری پول نقد همراه داشته باشید. توصیه‌ای که در سال ۱۴۰۵ شاید کمی عجیب به نظر برسد، اما در این منطقه کاملاً کاربردی است.

غار قوری‌قلعه را طولانی‌ترین غار آبی ایران و یکی از بزرگ‌ترین غارهای آبی آسیا می‌دانند. درباره گستردگی شبکه زیرزمینی آن روایت‌های مختلفی وجود دارد. برخی از اهالی حتی معتقدند مسیرهای زیرزمینی آن تا مناطق بسیار دوردست (کرمانشاه و حتی کبودرآهنگ همدان) ادامه پیدا می‌کند، هرچند این موضوع بیشتر در حد روایت‌های محلی است. بازدید از غار از طریق مسیرهای پیاده‌روی داخلی انجام می‌شود و برخلاف غار علیصدر، خبری از قایق‌سواری نیست. اینجا بعضی‌ از مردم با وجود تذکرهای مکرر، دیواره‌های غار را بالا می‌رفتند و بعضی دیگر با پخش موسیقی از تلفن همراه، سکوت خاص غار را بر هم می‌زدند. واقعاً چرا؟

قدم زدن را ادامه دادیم. فضای داخل غار مرطوب، خنک و پر از قندیل‌های آهکی است که طی هزاران سال شکل گرفته‌اند. داخل غار لازم نبود دنبال آبشار بگردیم. سقف خودش هر از گاهی با یک قطره خنک از ما پذیرایی می‌کرد و اگر حواست نبود، مستقیم روی سرت فرود می‌آمد. نورپردازی هم به زیبایی فضا کمک کرده و جلوه خاصی به تالارهای مختلف داده است. با این حال، اگر بخواهم نظر شخصی خودم را بگویم، شاید چون قبلاً غار علیصدر را دیده بودم، ناخودآگاه مدام این دو را با هم مقایسه می­کردم. هرچه جلوتر می­رفتیم، قوری‌قلعه به اندازه غار علیصدر برایم شگفت‌انگیز نبود. شاید دلیلش این باشد که تجربه قایق‌سواری در علیصدر حس متفاوتی ایجاد می‌کند و مقیاس برخی فضاهای آن نیز بزرگ‌تر به نظر می‌رسد. البته این به معنای کم‌ارزش بودن قوری‌قلعه نیست. به نظرم بازدید از آن برای یک بار کاملاً ارزشمند است و اگر در مسیر اورامانات قرار دارید، می‌تواند توقفی کوتاه، دلپذیر و ارزشمند باشد.

 

در مجموع، بازدید از بخش قابل دسترس غار، زمان زیادی از شما نمی‌گیرد و معمولاً در کمتر از یک ساعت می‌توان آن را به پایان رساند. ما نیز پس از پایان بازدید، دوباره سوار خودرو شدیم و راهی جاده‌ای شدیم که مقصد اصلی روز دوم، انتظارمان را می‌کشید. جاده‌ای که بعدها فهمیدیم واژه هزارپیچ برای توصیفش چندان اغراق‌آمیز نیست!

اینجا بد نیست چند نکته را در نظر داشته باشید. اول اینکه حتماً پیش از ورود به مسیر پاوه، باک خودرو را پر کنید. هرچه جلوتر بروید، دسترسی به پمپ‌بنزین محدودتر می‌شود و بهتر است با خیال آسوده رانندگی کنید. دوم اینکه به دلیل قطع و وصل شدن آنتن و اینترنت در برخی نقاط، داشتن نقشه آفلاین می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. بررسی وضعیت خودرو، به‌ویژه ترمزها و سیستم خنک‌کننده نیز در چنین مسیرهای کوهستانی اهمیت زیادی دارد.

پس مسیرمان را به سمت پاوه ادامه دادیم. این بخش از مسیر حدود ۴۵ دقیقه زمان می‌برد. پنجره خودرو را پایین کشیدیم و نسیم گرمی که بوی علف تازه را با خود می‌آورد، فضای ماشین را پر کرد. گاهی هم صدای زنگوله گوسفندها از دور به گوش می‌رسید. هرچه جلوتر می‌رفتیم، بیشتر به این نتیجه می‌رسیدیم که این سرزمین با گله‌هایش، چوپان‌هایش و زندگی جاری در دل کوه‌ها تعریف می‌شود. گویی قدم‌ به‌ قدم جاده، روایتی از همزیستی انسان و طبیعت را پیش رویمان می­گذاشت. در آن لحظه احساس می­کردیم که این صدای زنگوله گوسفندها، موسیقی متن جاده ­ای هست که ما را آرام آرام به دل اورامانت خواهد برد.

پیش از رسیدن به پاوه، چشم‌انداز زیبایی از شهر، در دامنه کوه نمایان می‌شود. خانه‌ها به شکلی پلکانی روی شیب کوه نشسته‌اند و منظره‌ای ایجاد می‌کنند که ارزش چند دقیقه توقف و عکاسی را دارد. کیفیت جاده نیز در این بخش بسیار خوب بود و رانندگی را لذت‌بخش‌تر می‌کرد.

 

هرچه به پاوه نزدیک‌تر می‌شدیم، نشانه‌های تغییر تدریجی فضا بیشتر به چشم می‌آمد. لباس‌های محلی کردی در شهر و روستاها حضوری پررنگ‌تر از کرمانشاه داشتند. لباس‌های مردانه کردی ساده و لباس‌های محلی زنانه با رنگ‌هایی زنده و چشم‌نواز که بخشی از هویت این منطقه را شکل می‌دهند. در ورودی شهر با ترافیکی روبه‌رو شدیم که کمی غیرمنتظره بود. با این حال، آنچه بیشتر جلب توجه می‌کرد این بود که حس می‌کردیم کم‌کم داریم وارد دنیای دیگری می‌شویم.

دنیایی که ریتم زندگی، معماری، پوشش و حتی چشم‌اندازهایش با آنچه تا چند ساعت قبل دیده بودیم تفاوت داشت. خود مسیر تا پاوه، هرچند زیباست، اما هنوز همه آن چیزی نیست که درباره اورامانات شنیده‌اید. بسیاری از مسافران معتقدند جادوی واقعی از همین‌جا به بعد آغاز می‌شود. جایی که جاده آرام‌آرام وارد دل کوهستان می‌شود و پیچ‌ها یکی پس از دیگری از راه می‌رسند.

در ادامه مسیر، شهر جوانرود قرار دارد. شهری که بازارچه مرزی آن شهرت زیادی دارد و گفته می‌شود می‌توان اجناس متنوعی را با قیمت مناسب در آن پیدا کرد. ما به دلیل محدودیت زمان، فرصت بازدید از آن را نداشتیم و ترجیح دادیم زمان بیشتری را در جاده و طبیعت منطقه بگذرانیم. از اینجا به بعد، رانندگی نیازمند دقت بیشتری است. گاهی ممکن است ناگهان گله‌ای از دام‌ها، یک گاو یا حتی اسبی سرگردان در جاده ظاهر شود. بنابراین بهتر است عجله را کنار بگذارید و با آرامش رانندگی کنید. هرچند خود مسیر آن‌قدر زیباست که بعید است اصلاً دلتان بخواهد تند بروید.

کم‌کم چشم‌اندازها تغییر کردند. دو سوی جاده را مزارعی پوشانده بودند که در باد موج می‌خوردند و منظره‌ای شبیه دریایی طلایی از موهای بلند پریشان ایجاد می‌کردند. در بعضی نقاط، دشت‌های سبز و یکدستی دیده می‌شد که بی‌اختیار مرا به یاد تصویر پس‌زمینه مشهور ویندوز XP می‌انداخت. همان تپه‌های سبز آرام و بی‌دغدغه که سال‌ها روی صفحه نمایش میلیون‌ها نفر دیده می‌شد. در میان این سبزی، شقایق‌های وحشی نیز خودنمایی می‌کردند و هر از گاهی لکه‌ای سرخ در دل طبیعت ایجاد می‌کردند. هرچه جلوتر می‌رفتیم، جاده ارتفاع می‌گرفت و پیچ‌ها بیشتر می‌شدند. دره‌های عمیق یکی پس از دیگری ظاهر می‌شدند و رشته‌کوه‌های زاگرس افق را پر می‌کردند. در برخی نقاط، آنتن تلفن همراه کاملاً قطع می‌شد و پاسگاه‌های متعددی در مسیر دیده می‌شدند. نشانه‌ای از موقعیت خاص و حساس این منطقه.

 

در ادامه از روستاهایی مانند نجار عبور کردیم و پس از پیچ‌های منطقه نودشه، چشم‌اندازهای وسیع کوهستانی یکی پس از دیگری پیش رویمان ظاهر شدند. هر چند کیلومتر یک بار، چیزی پیدا می‌شد که وسوسه توقف را در دل آدم می‌انداخت. گاهی چشمه‌ای کوچک در کنار جاده، گاهی منظره‌ای از دره‌های عمیق و گاهی تنها سکوت و عظمت کوهستان. بعد از مدتی به یک قانون نانوشته رسیدیم. هرجا چند خودرو کنار جاده متوقف شده‌اند، احتمالاً دلیلی وجود دارد. یا چشمه‌ای زلال در همان نزدیکی است، یا منظره‌ای که ارزش چند دقیقه ایستادن و تماشا کردن را دارد و راستش را بخواهید، در چنین جاده‌ای گاهی بهترین بخش سفر نه مقصد است و نه عکس‌هایی که می‌گیرید، بلکه همان توقف‌های کوتاهی است که بی‌هیچ برنامه‌ای در کنار جاده اتفاق می‌افتد.

 

هر پیچ جاده، منظره تازه ­ای برامون رو میکرد و آدمو به ادامه مسیر وسوسه می­کرد. انگار جاده نمی­خواست اجازه بدهد زود به مقصد برسیم. بعضی از این پیچ­ ها واقعاً تند هستند. از آن پیچ ­هایی که تقریباً باید فرمان را تا انتها بچرخانی. جالب اینجا بود که هر بار به یکی از این پیچ ­ها نزدیک می­شدیم، همسرم از چند متر قبل­تر میگفت بازم؟؟؟ سرانجام پس از پشت سر گذاشتن پیچ‌های متعدد جاده، کم‌کم به محدوده سد داریان رسیدیم. از پاوه تا این نقطه حدود یک ساعت در راه بودیم، اما هرچه به مقصد نزدیک‌تر می‌شدیم، مناظر اطراف زیباتر می‌شدند. از ارتفاعات بالادست، پهنه آب پشت سد به‌ خوبی دیده می‌شد.

سطح آرام آب در میان کوه‌های بلند زاگرس، منظره‌ای ایجاد کرده بود که به‌ سختی می‌شد بی‌تفاوت از کنار آن گذشت. در واقع این آب سیروان بود که مثل نوار فیروزه ­ای از دور، میان کوه­ ها پیچ می­خورد. هر چند کیلومتر یک‌بار خودروهایی را می‌دیدیم که کنار جاده متوقف شده‌اند و سرنشینانشان مشغول عکاسی یا تماشای منظره هستند. راستش را بخواهید، ما هم چندین بار در همین مسیر توقف کردیم. این محدوده در نزدیکی روستای هجیج قرار دارد. یکی از مشهورترین روستاهای اورامانات که بسیاری از گردشگران، آن را مقصد اصلی این مسیر می‌دانند. با نزدیک شدن به هجیج، ناگهان حال و هوای جاده تغییر کرد. اگر تا چند دقیقه قبل در سکوت کوهستان و میان چشم‌اندازهای آرام رانندگی می‌کردیم، حالا به‌تدریج وارد موجی از خودروها و گردشگران می‌شدیم. ترافیک از فاصله نسبتاً زیادی آغاز شد و هرچه جلوتر رفتیم، وضعیت شلوغ‌تر شد.

 

هجیج روستایی است که در دل دره و میان کوه‌ها قرار گرفته و از دو سمت به تونل‌های جاده متصل می‌شود. یعنی یک نیم دایره رو تصور کنید که هر دو سمتش تونل قرار گرفته است. خانه‌های پلکانی روستا روی دامنه کوه ساخته شده‌اند و از بعضی زوایا، شباهت‌هایی به معماری ماسوله گیلان دارند. در سمت دیگر نیز آب سد داریان در میان کوه‌ها امتداد پیدا کرده و ترکیب کم‌نظیری از آب، سنگ و سکونت انسانی را شکل داده است. از ارتفاعات اطراف می‌شد قایق‌هایی را دید که روی آب حرکت می‌کردند و رد موجی باریک پشت سر خود باقی می‌گذاشتند. منظره‌ای که از همان فاصله دور هم وسوسه‌ کننده بود. اما واقعیت آن روز چیز دیگری بود.

شدت ترافیک به حدی بود که پیدا کردن جای پارک تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسید. پارکینگ‌ها کاملاً پر شده بودند و خودروها در هر فضای خالی ممکن توقف کرده بودند. بعضی ماشین‌ها دوبله پارک شده بودند و در برخی نقاط، خودروها تا بعد از ورودی تونل امتداد پیدا می‌کردند. در ابتدا تصور کردیم شاید حادثه‌ای رخ داده یا اتفاق خاصی افتاده است، اما هرچه جلوتر رفتیم مشخص شد تنها دلیل این وضعیت، حجم بسیار زیاد گردشگران است. شاید عجیب‌ترین صحنه‌ای که دیدیم، خودروهایی بودند که حتی در نیمی از مسیر تونل و کنار آن متوقف شده بودند. دیدن این حجم از ازدحام در میان جاده‌ای کوهستانی، هم غیرمنتظره بود و هم تا حدی نگران‌کننده.

در آن لحظه بین ماندن و ادامه مسیر مردد بودیم. از یک طرف، منظره روستا و آب سد وسوسه‌انگیز بود و از طرف دیگر، ورود به این حجم از شلوغی، احتمالاً بخش زیادی از زمان روز را می‌گرفت. در نهایت تصمیم گرفتیم به جای درگیر شدن با ترافیک، مسیر را ادامه دهیم تا هنگام برگشت مجدد شانسمان را محک بزنیم.

 

از تونل دوم عبور کردیم و امیدوار بودیم در سمت دیگر اوضاع آرام‌تر باشد. اما چندان فرقی نداشت. هنوز خودروها در حاشیه جاده دیده می‌شدند و ازدحام گردشگران ادامه داشت. بعدها فهمیدم که اگر قصد بازدید از هجیج را دارید، بهتر است یا خیلی زودتر از ما به آنجا برسید، یا روزی غیر از تعطیلات رسمی را انتخاب کنید. چون در روزهای شلوغ، زیبایی روستا زیر سایه ترافیک و ازدحام پنهان می‌شود. ما هم در حالی که هجیج را بیشتر از پشت شیشه خودرو تماشا کرده بودیم تا از داخل کوچه‌هایش، به مسیر ادامه دادیم. بی‌آنکه بدانیم چند کیلومتر جلوتر، یکی از زیباترین بخش‌های کل سفر انتظارمان را می‌کشد...

چند کیلومتر پس از هجیج، دوباره با خودروهایی روبه‌رو شدیم که کنار جاده متوقف شده بودند و گروهی از مردم نیز در حاشیه مسیر جمع شده بودند. اینجا چشمه بل بود. یکی از مشهورترین جاذبه‌های طبیعی منطقه اورامانات. برخلاف هجیج که یک روستای شناخته‌شده است، چشمه بل بیشتر یک منطقه گردشگری طبیعی محسوب می‌شود. در این محدوده چند دکه کوچک برای فروش نوشیدنی‌های خنک، تنقلات و خوراکی‌های محلی وجود دارد و اغلب گردشگران برای استراحتی کوتاه در اینجا توقف می‌کنند. اما دلیل اصلی شهرت این نقطه، چیز دیگری است.

 

در دل کوه، حجم قابل توجهی آب با فشار از زمین خارج شده و جریانی قدرتمند را شکل می‌دهد که از دور شبیه یک آبشار طبیعی به نظر می‌رسد. صدای آب از فاصله دور شنیده می‌شود و هرچه نزدیک‌تر می‌شوید، خنکی هوا بیشتر حس خواهد شد. مردم محلی میگفتند این میزان آب، جوابگوی دو میلیون نفر از مردم هست! برای رسیدن به محل اصلی چشمه، باید از کنار دیواره‌ای عبور کرد که آب از روی آن سرریز می‌شود. مسیر چندان دشوار نیست، اما گاهی مجبور می‌شوید روی چند قطعه سنگ یا آجر قدم بگذارید تا خودتان را به نقطه مناسب برسانید. همین موضوع باعث شده بود فضای جالبی شکل بگیرد. یک نفر ناگهان زیر پاشش آب قرار می‌گرفت، دیگری روی سنگ‌ها تعادلش را از دست می‌داد و دوستانش با خنده مشغول تماشا می‌شدند.

در مجموع، محیط حال و هوایی شاد و پرجنب‌وجوش داشت. در همان زمان، قایق‌هایی را می‌دیدیم که از سمت هجیج روی آب حرکت می‌کردند و خود را به نزدیکی چشمه می‌رساندند. قایقران‌ها با مهارت، قایق را تا حد امکان به جریان آب نزدیک می‌کردند تا مسافران بتوانند عکس بگیرند و خنکای پاشش آب را از نزدیک تجربه کنند. ترکیب صدای آب، وزش باد و قطرات ریزی که در هوا پخش می‌شد، باعث شده بود فضای اطراف چشمه حتی در گرمای روز نیز خنک و دلپذیر باشد. چند دقیقه‌ای را به تماشای این منظره و گرفتن عکس گذراندیم و سپس مسیرمان را به سمت روستای سلین ادامه دادیم. اما چند صد متر جلوتر اتفاقی افتاد که برنامه‌ریزی ما را کمی تغییر داد.

 

 

در ادامه مسیر و در کنار جاده به تابلویی برخوردیم که مسیر قایق‌سواری در رودخانه سیروان را نشان می‌داد. خودروهای زیادی در آن محدوده توقف کرده بودند و رفت‌وآمد گردشگران نشان می‌داد که آنجا یکی از نقاط پرطرفدار منطقه است. ابتدا تصمیم داشتیم فقط نگاهی کوتاه بیندازیم و بدون توقف طولانی به مسیر ادامه دهیم. هنوز سلین و ادامه جاده پیش رویمان بود و تصور می‌کردیم زمان چندان زیادی در اختیار نداریم. اما گاهی در سفر، بهترین تصمیم‌ها همان‌هایی هست که از قبل برایش برنامه ­ای نداشتی...

از دور که قایق ­ها را روی آب دیدیم، همان لحظه فهمیدیم که قرار نیست فقط تماشاگر باشیم و احتمالاً خودمان هم چند دقیقه بعد روی آب خواهیم بود. پس حدود بیست دقیقه در صف منتظر ماندیم تا نوبت ما برای قایق‌سواری برسد. قبل از سوار شدن قایق باید اسم می‌نوشتیم و منتظر نوبت می‌ماندیم. هوا به طرز عجیبی هم گرم بود و جالب‌تر اینکه خیلی‌ها زیر همان آفتاب، با آرامش مشغول نوشیدن چای بودند!

در این منطقه، قیمت‌ها متفاوت بود و بسته به نوع مسیر قایق‌سواری، از حدود هشتصد هزار تومان تا دو و نیم میلیون تومان متغیر بود. تفاوت مسیرها نیز مشخص بود. یک مدل قایق‌سواری تنها در محدوده اطراف سد و همین بخش از رودخانه انجام می‌شد. مدل دیگر که رایج‌تر و پرطرفدارتر بود، شامل حرکت به سمت چشمه بل، عبور از زیر جریان پرقدرت آب و سپس حرکت تا نزدیکی روستای هجیج و بازگشت می‌شد. گزینه سوم نیز مسیر طولانی‌تری داشت که تا حوالی روستای سلین و بخش‌هایی از جنگل‌های بلوط امتداد پیدا می‌کرد و طبیعتاً زمان و هزینه بیشتری داشت.

پس از کمی پرس‌وجو متوجه شدیم محبوب‌ترین انتخاب، همان مسیر دوم است. هزینه این مسیر در زمان سفر ما برای هر قایق حدود یک میلیون و دویست هزار تومان بود. امکان دربست گرفتن قایق وجود داشت، اما می‌شد هزینه را با سایر مسافران نیز تقسیم کرد. ما هم با یک خانم و آقای دیگر همسفر شدیم و چهار نفری سوار قایق شدیم.

 

به محض حرکت، قایق با سرعت روی آب سر خورد و اولین نسیم خنک به صورتمان خورد، انگار تمام گرمای چند دقیقه قبل را با خودش برد و در ادامه وارد فضایی شد که کوه‌ها از دو طرف آن را در آغوش گرفته بودند. هرچه از اسکله دورتر می‌شدیم، صدای جمعیت کمتر و صدای آب و باد بیشتر می‌شد. رد سفید موج‌ها، پشت قایق باقی می‌ماند و سطح آرام آب را برای چند لحظه به هم می‌زد. در بخشی از مسیر، قایقران ما را تا زیر جریان پرقدرت آب برد. هنوز فرصت عکس گرفتن پیدا نکرده بودیم که موجی از آب روی سر و صورت‌مان ریخت و در چند ثانیه تقریباً خیس شدیم. صدای جیغ و خنده مسافران با صدای آب در هم آمیخته بود و برای لحظاتی همه چیز شبیه یک تفریح کودکانه و بی‌دغدغه به نظر می‌رسید. پس از آن، قایق مسیر را به سمت روستای هجیج ادامه داد.

من که نمی‌خواستم حتی یک زاویه از منظره را از دست بدهم، مدام از این سمت قایق به آن سمت می‌رفتم تا هم کوه را ببینم، هم روستا و هم آب را. قایقران هم هر چند دقیقه یک بار با خنده می‌گفت: محکم یک جا بشین! موقع برگشت دوباره همه این منظره‌ها رو می‌بینی. ولی انگار دلم نمی‌خواست حتی یک ثانیه از این مسیر از دستم برود. از روی آب، منظره روستا کاملاً متفاوت بود. خانه‌های پلکانی در دامنه کوه، قایق‌های کوچک کنار اسکله ها و انعکاس کوه‌ها روی آب، تصویری می‌ساخت که از جاده قابل مشاهده نبود. قایقران در طول مسیر چندین بار سرعت را کم می‌کرد و نقاط مناسب عکاسی را نشان می‌داد و چندین عکس هم از من و همسرم گرفت.

بعضی قاب‌ها آن‌قدر زیبا بودند که اگر کسی عکسشان را نشانم می‌داد، احتمالاً تصور می‌کردم مربوط به جایی خارج از ایران است. صخره‌های بلند، پل، آب سبز رنگ، پیچ‌وخم‌های رودخانه و آسمانی که در میان دیواره‌های کوه قاب شده بود. قایق ما از زیر پل کلووش عبور کرد. پلی که مرز میان استان‌های کرمانشاه و کردستان محسوب می‌شود. این نقطه یکی از محبوب‌ترین محل‌های عکاسی مسیر است و ترکیب پل، رودخانه و دیواره‌های بلند اطراف، منظره‌ای چشم نواز ایجاد میکند. در اینجا متوجه شدم که برای چند لحظه هیچ کسی حرفی نمی­زند. نه ما و نه مسافران دیگه. فقط صدای آب بود و تکان­ های گهواره ای و آرام قایق. سکوتی کوتاه و عمیق. سکوتی که چند ثانیه بعد با صدای موتور قایق پایان گرفت.

 

در مجموع، این قایق‌سواری یکی از به‌یادماندنی‌ترین بخش‌های سفر ما بود. ترکیبی از سرعت، طبیعت بکر، آب خنک کوهستانی و چشم‌اندازهایی که مدام تغییر می‌کردند. از آن تجربه‌هایی بود که در ابتدا اصلاً برایش برنامه‌ریزی نکرده بودیم، اما در پایان سفر فهمیدیم اگر از دستش می‌دادیم، احتمالاً یکی از بهترین خاطرات اورامانات را از دست می­دادیم.

پس از پایان قایق‌سواری، مسیر را به سمت استان کردستان و روستای سلین ادامه دادیم. با این که هوا به شدت گرم بود، در گوشه‌وکنار جاده و در دل تپه‌ها و کوه‌های جنگلی، گروه‌هایی از مردم محلی دیده می‌شدند که از روستاهای اطراف برای پیک‌نیک به طبیعت آمده و دست­ به­ دست هم مشغول اجرای رقص‌های کردی بودند. صحنه‌هایی زنده، صمیمی و بسیار دیدنی که از جذاب‌ترین بخش‌های این مسیر به شمار می‌رفت. در ادامه جایی در میانه راه همسرم پرسید، مطمئنی داریم به سلین میرسیم؟ راستش خودم هم مطمئن نبودم.

حدود نیم ساعت دیگر در میان پیچ‌وخم‌های جاده اورامانات پیش رفتیم تا ابتدا از روستای نوین عبور کنیم و سپس به ارتفاعات زیبای سلین برسیم. در این بخش از مسیر، خستگی کم‌کم خودش را نشان می‌داد. از صبح زود در راه بودیم، غار قوری‌قلعه را دیده بودیم، جاده‌های کوهستانی را پشت سر گذاشته بودیم و حالا هم قایق‌سواری انرژی قابل توجهی از ما گرفته بود. با این حال، زیبایی مسیر باعث می‌شد همچنان با اشتیاق به راه ادامه دهیم.

 

باید قبول کنیم که بخش زیادی از این سفر، نه در مقصدها بلکه داخل خودرو گذشت. گاهی درباره جاهایی که تازه دیده بودیم بحث می‌کردیم و حدس می‌زدیم هزار سال پیش این منطقه چه شکلی بوده است. گاهی هم سراغ پادکست‌ها و فایل‌های صوتی می‌رفتیم تا درباره کرمانشاه، کردستان و اورامانات بیشتر بدانیم و مسیر را با شنیدن روایت‌های تاریخی کوتاه‌تر کنیم. اما هرچه به هجیج و سلین نزدیک‌تر می‌شدیم، کم‌کم پادکست‌ها جای خودشان را به موسیقی کردی می‌دادند. انگار جاده، کوه‌ها و آن آهنگ‌ها با هم هماهنگ بودند و سکوت میانمان هم بخشی از لذت مسیر شده بود. دیگر لازم نبود حرفی بزنیم، انگار خود جاده داشت کارش را می­کرد.

 

سلین نسبت به هجیج حال‌وهوای متفاوتی داشت. اگر هجیج بیشتر یک روستای سنتی و بومی به نظر می‌رسید، سلین چهره‌ای گردشگری‌تر و مجهزتر داشت. تعداد اقامتگاه‌ها، رستوران‌ها و مراکز پذیرایی بیشتر بود و حضور اتوبوس‌های گردشگری نیز نشان می‌داد که بسیاری از تورهای منطقه اینجا را به عنوان یکی از مقاصد اصلی خود انتخاب می‌کنند. در منوی اغلب رستوران‌ها غذاهایی مانند ماهی کبابی، کلانه، دوغ محلی و سایر خوراکی‌های بومی منطقه نظیر انواع رب، آب انار و ... دیده می‌شد. فضای روستا نیز آرام‌تر و بازتر از هجیج به نظر می‌رسید و برای اقامت چند ساعته یا حتی شب‌ گزینه مناسبی محسوب می‌شد. ما هم بالاخره فرصتی پیدا کردیم تا ناهار مهمان روستای سلین باشیم. انتخاب ما ماهی کبابی بود به قیمت 650 هزار تومان. غذایی که در بسیاری از رستوران­ های منطقه به راحتی پیدا می­شد.

 

از اینجا به بعد، مسیر به سمت اورامان تخت و مریوان ادامه پیدا می‌کند. ما نیز برای لحظاتی وسوسه شدیم که راه را ادامه دهیم، اما واقعیت این بود که هنوز مسیر طولانی بازگشت تا کرمانشاه پیش رویمان قرار داشت. تجربه همان روز به ما نشان داده بود که در جاده‌های اورامانات، فاصله‌ها روی نقشه، با زمانی که واقعاً در خودرو سپری می‌کنید تفاوت زیادی دارند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم سلین را آخرین ایستگاه سفر خود قرار دهیم. حدود ساعت سه بعدازظهر مسیر بازگشت را آغاز کردیم و این بار در هجیج خوش‌شانس‌تر بودیم.

در روستای هجیج هنوز چند قدم بیشتر از ماشین دور نشده بودیم که بوی خاص رودخانه و ماهی تازه در فضا پیچیده بود. همان بوی آشنایی که قبل از دیدن آب، به آدم خبر می‌دهد به یک مکانی کنار رودخانه رسیده است. جالبه. گاهی یک بو، زودتر از هر منظره‌ای، مقصد را معرفی می‌کند. حالا دیگر بخشی از ازدحام صبح فروکش کرده بود و توانستیم جای پارک مناسبی پیدا کنیم. خودرو را متوقف کردیم و برای نخستین بار وارد کوچه‌های روستا شدیم.

 

در هجیج هر طرف را که نگاه می‌کردی، یا کسی در صف قایق بود یا در صف خرید غذا. از یک طرف دود ماهی کبابی بلند بود، از طرف دیگر بوی کلانه وسوسه‌ات می‌کرد و کمی آن‌طرف‌تر هم عده‌ای با بستنی از گرمای هوا فرار می‌کردند. انگار اینجا طبیعت و شکم‌گردی دست به دست هم داده بودند تا کسی دست خالی برنگردد.

هجیج از نزدیک زیباتر از چیزی بود که از دور دیده بودیم. کوچه‌های سنگی، خانه‌های پلکانی، صدای مردم، بوی نان تازه و حضور گردشگران فضایی زنده و دلنشین ایجاد کرده بود. در میان کوچه‌ها کمی کلانه خریدیم و قدم‌زنان به تماشای زندگی روزمره روستا پرداختیم. تقریباً در هر گوشه‌ای می‌شد بساط فروش نان‌ها، دوغ محلی، بستنی و خوراکی‌های بومی را دید. راستی کلانه، یکی از معروف‌ترین غذاهای این منطقه، نوعی نان محلی است که داخل آن را با سبزی‌های معطر، کره آب شده و پیازچه پر می‌کنند و سپس روی ساج یا تنور هیزمی می‌پزند. نکته جالب این بود که فرآیند تهیه آن اغلب به شکل خانوادگی انجام می‌شد. چند نفر کنار هم مشغول آماده‌سازی خمیر، مواد میانی و پخت نان در گرمای شدید فضای اتاق بودند.

دوغ محلی نیز طعمی متفاوت از آن چیزی داشت که معمولاً می‌شناسیم. استفاده از سبزی‌های کوهی و گاهی شیر بز، طعمی خاص و اصیل به آن می‌داد که کاملاً با فضای منطقه هماهنگ بود. در گوشه و کنار روستا، سوپرمارکت‌های کوچک و فروشندگان محلی نیز فعالیت می‌کردند. بوی نان تازه و کره محلی همه جا پیچیده بود. همسرم اصرار داشت حتماً کلانه را امتحان کنیم و راستش اگر اصرار او نبود، احتمالاً فقط از کنار خیلی از این دکه‌ها به دلیل سیر بودن زیاد عبور می‌کردم. کلانه چرب دانه ­ای 120 هزار تومان بود و دوغ لیوانی 50 هزار تومان. شاید خریدهای ما چندان بزرگ نبود، اما همین خریدهای کوچک، می تواند سهمی در اقتصاد جامعه محلی و خانواده‌هایی داشته باشد که زندگی‌شان تا حدی به حضور گردشگران وابسته است.

در یکی از این نانوایی‌های محلی، پسربچه‌ای مدام عمه‌هایش را صدا می‌زد و آن‌ها هم مشغول پخت نان بودند. همان لحظه ناخودآگاه یاد شخصیت نورالدین خان­زاده در سریال نون خ افتادم که با ذوق می‌گفت: سلام عمه‌گیان، سلام عمه‌گیان، سلاااااااام عمه گیان... و بی‌اختیار لبخندی روی صورتم نشست. بعضی خاطره‌ها را نه خود مکان، بلکه یک صدا و یک کلمه زنده می­کنند.

 

راستش حالا که حرف از سریال شد، برای من که این مجموعه را دنبال کرده بودم، قدم گذاشتن در این جاده‌ها و دیدن این فضاها حس عجیبی داشت، انگار بخشی از آن تصاویر تلویزیونی، حالا از قاب صفحه بیرون آمده و روبه‌رویم جان گرفته بود. ولی هرچه بیشتر در این منطقه گشتیم، بیشتر به این نتیجه رسیدیم که برای کشف گوشه‌های کمتر شناخته‌شده اورامانات، داشتن یک راهنمای محلی یا همراهی با افراد بومی می‌تواند تجربه سفر را چند برابر غنی‌تر کند. در هر صورت کمی خرید کردیم، استراحت کوتاهی داشتیم و دوباره راهی خودرو شدیم. ساعت حدود سه و نیم بعدازظهر بود که مسیر بازگشت به سمت کرمانشاه را آغاز کردیم.

 

هرچند به اورامان تخت نرفتیم، اما بعدش به این نتیجه رسیدم که حداقل الان تصمیم درستی گرفتیم. در همان مسیری که طی کرده بودیم، بخش بزرگی از آن چیزی را که برای دیدن اورامانات آمده بودیم، تجربه کردیم. کوهستان‌های زاگرس، جاده‌های پرپیچ‌وخم، روستاهای پلکانی، رودخانه سیروان، چشمه بل، قایق‌سواری در دل دره‌ها و مهم‌تر از همه، لمس بخشی از فرهنگ و زندگی مردمی که قرن‌ها در این سرزمین کوهستانی زندگی کرده‌اند. حالا می‌دانستیم که اورامانات فقط یک مقصد گردشگری نیست. دنیایی گسترده از جاده‌ها، کوهستان‌ها، روستاها و دره‌هایی است که هر کدام می‌توانند به تنهایی مقصد یک سفر مستقل باشند. پس گاهی لازم نیست تا آخرین نقطه یک مسیر بروی تا احساس کنی آن را دیده‌ای. بعضی جاده‌ها، خود راه هستند که به مقصد تبدیل می‌شوند و اورامانات برای ما دقیقاً یکی از همان جاده‌ها بود...

البته می‌دانم که بسیاری معتقدند اوج معماری پلکانی اورامانات را باید در اورامان تخت دید. روستایی که شاید شناخته‌شده‌ترین و اصیل‌ترین نمونه این سبک سکونت در منطقه باشد. هرچند ما در پاوه، هجیج و سلین نیز نمونه‌های متعددی از این بافت را دیدیم، اما واقعیت این است که در بسیاری از این نقاط، معماری سنتی به‌ تدریج جای خود را در حال دادن به ساختمان‌های جدیدتر است. از سازه‌های بتنی گرفته تا نماهای رومی که گاه هیچ شباهتی به معماری بومی منطقه ندارند. گفته می‌شود در اورامان تخت این تغییرات بشدت کمتر بوده و بافت سنتی روستا بهتر حفظ شده است. شاید مهم‌ترین تفاوت اورامان تخت با جاهایی که ما دیدیم، همین اصالت بیشتر و حفظ هویت تاریخی آن باشد. امیدوارم در سفری دیگر فرصت دیدن آن را هم پیدا کنیم و تصویر کامل‌تری از اورامانات در ذهن شکل بگیرد.

 

مسیر بازگشت به سمت کرمانشاه را آغاز کردیم. این بار دیگر خبری از توقف‌های پیاپی، عکاسی‌های ناگهانی و کشف نقاط جدید نبود. تقریباً با هر آنچه برای دیدنش آمده بودیم، روبرو شدیم و حالا فقط می‌خواستیم خودمان را به کرمانشاه برسانیم. در طول مسیر، همچنان مناظر زیبای منطقه از کنارمان عبور می‌کردند. مزارع وسیع سبزیجات و صیفی‌جات در کنار باغ‌های میوه، بخش زیادی از حاشیه جاده را پوشانده بودند. درختان گیلاس، زردآلو و باغ‌هایی که در دامنه کوه‌ها گسترده شده بودند، نشان می‌دادند که زندگی در این منطقه تا چه اندازه با طبیعت گره خورده است.

اما هرچه جلوتر می‌رفتیم، کم‌کم به این فکر افتادیم که شاید اگر از ابتدا برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشتیم، اقامت در یکی از روستاهای اورامانات انتخاب بهتری بود. اما من و همسرم حاضر نبودیم به این قضیه اعتراف کنیم. روی نقشه، فاصله‌ها چندان زیاد به نظر نمی‌رسند. اما واقعیت جاده‌های اورامانات چیز دیگری است. اینجا کیلومترها اهمیت چندانی ندارند. آنچه زمان را می‌بلعد، پیچ‌های بی‌پایان جاده، شیب مسیر و وسوسه توقف در هر منظره تازه است. به همین دلیل هر از گاهی کنار جاده توقف کوتاهی می‌کردیم. نه برای عکاسی، بلکه فقط برای اینکه کمی از خستگی بدن کم شود. البته بخش مهمی از لذت این سفر، خود جاده بود. پیچ‌ها و گفت‌وگوهای طولانی داخل خودرو باهم، باعث می‌شدند گاهی خود راه از مقصد جذابتر به نظر برسد. الان میشد گفت که برخلاف روز اول، ذهنمان سبک­تر شده بود، انگار جاده چیزی از روی دوشمان برداشته بود.

 

در طول مسیر بازگشت از پاوه، ناگهان چشممان به مراسم عروسی‌ افتاد که در یکی از محله‌ها در حال برگزاری بود. برای چند لحظه وسوسه شدیم توقف کنیم و از دور نظاره‌گر باشیم. همیشه دوست داشتم یک عروسی محلی کردی را از نزدیک ببینم. موسیقی، لباس‌های رنگارنگ، رقص‌های دسته‌جمعی و حال‌وهوایی که فقط در فیلم‌ها و ویدیوها دیده بودم. اما نه کسی را آنجا می‌شناختیم و نه دلمان می‌خواست سرزده وارد حریم خصوصی مردم شویم. در نهایت فقط از کنار آن گذشتیم، اما همان چند ثانیه کافی بود تا یکی دیگر از ای کاش­های سفرم شکل بگیرد. اینکه روزی فرصتی پیش بیاید تا با دعوت یا همراهی یک فرد محلی، یا لیدر تور یا ... از نزدیک مهمان یک عروسی کردی باشم و این بخش از فرهنگ زیبای منطقه را تجربه کنم.

سرانجام حدود ساعت هفت عصر به نزدیکی کرمانشاه و محدوده سراب نیلوفر رسیدیم. تصمیم گرفتیم از این فرصت استفاده کنیم و آخرین بازدید روز را هم انجام دهیم.

 

وارد مجموعه شدیم. هزینه ورودی در زمان سفر ما برای هر نفر بیست هزار تومان بود. حدود نیم ساعت در اطراف سراب قدم زدیم. فضای آن آرام و دلنشین بود. دریاچه‌ای طبیعی در میان فضای سبز که محیطی مناسب برای استراحت خانواده‌ها و گردشگران فراهم کرده بود. شاید بعد از هیجان و عظمت اورامانات، سراب نیلوفر دیگر آن شگفتی اولیه را نداشت، اما دقیقاً همان چیزی بود که در آن لحظه به آن نیاز داشتیم. جایی آرام برای کمی نشستن، نفس کشیدن و جمع‌بندی اتفاقات یک روز طولانی. در همان‌جا من فالوده شیرازی خوردم و همسرم ذرت و برای دقایقی روی نیمکت‌های اطراف نشستیم. گاهی اوقات همین نشستن و توقف‌های ساده، بیشتر از جاذبه‌های دیگر در ذهن می‌مانند. پس از آن، راهی هتل شدیم. فاصله سراب نیلوفر تا هتل حدود نیم ساعت بود و وقتی به مقصد رسیدیم، دیگر تقریباً هیچ انرژی‌ای برایمان باقی نمانده بود.

 

در ابتدا تصور می‌کردیم شاید شب را در یکی از رستوران‌ها یا کافه‌های معروف دارای موسیقی زنده کرمانشاه بگذرانیم. حتی نام چند مجموعه نظیر بلو برد را هم شنیده بودیم. اما واقعیت این بود که بدنمان برنامه دیگری داشت. فقط نگاهی به هم انداختیم و بدون هیچ بحثی تصمیم گرفتیم همان کافه هتل، بهترین مقصد باقی‌مانده شب است و به آن پناه بردیم.

بعد از یک دوش ساده، رفتیم سراغ کافه آژ هتل آزادگان. کافه‌ای با فضای باز و آرام که در همان لحظه بهترین انتخاب ممکن به نظر می‌رسید. کمی غذای سبک سفارش دادیم، استراحت کردیم و برای دقایقی درباره اتفاقات روز حرف زدیم. در آن لحظه، مینی پیتزا و سیب‌زمینی سرخ‌کرده‌های ساده کافه و یک قوری چای بعد از آن شاید به اندازه بهترین غذاهای سفر برایمان لذت‌بخش بودند. شب هنگام، وقتی به اتاق برگشتیم، خسته‌تر از آن بودیم که حتی برنامه برگشت روز بعد را مرور و یا وسایلمان را جمع کنیم. فقط می‌دانستیم که یکی از طولانی ترین روزهای سفرمان به پایان رسیده و فهمیدیم چیزی که دنبالش بودیم، فقط دیدن معبد، غار و یا روستای پلکانی نبود، ما به چند روز فاصله گرفتن احتیاج داشتیم، و زاگرس، بی­ آنکه قولی بدهد، این فرصت را در اختیارمان گذاشت.

 

اهم هزینه های روز دوم:

غار قوری­ قلعه: نفری 170 هزار تومان

قایق سواری: 600 هزار تومان (نصف شد / دربست یک میلیون و دویست هزار تومان)

ماهی کبابی: 650 هزار تومان

کلانه و دوغ محلی: 170 هزار تومان

شام و چای کافه آژ: یک میلیون تومان

دمای هوا: حداکثر 33 و حداقل 12 - آفتابی

روز سوم – آن سوی جاده ­ها:

بعد از صرف صبحانه، وسایلمان را جمع کردیم و حدود ساعت ده صبح هتل را تحویل دادیم. پیش از خروج از کرمانشاه، تصمیم گرفتیم سوغاتی‌های سفر را هم تهیه کنیم. کرمانشاه به شیرینی‌های سنتی‌اش معروف است و نام چند قنادی قدیمی بارها به ما پیشنهاد شده بود. از جمله حاج نصرالله نوری، شکرریز و حاج محمد محمدی. ما در نهایت به پیشنهاد هتل، راهی قنادی شکرریز شدیم و شیرینی برنجی (بسته‌ای 630 هزارتومان) و روغن کرمانشاهی (قوطی 850 هزارتومان) خریدیم. خوشمزه ­های خوش‌عطر از این سفر کوتاه. پس از آن، مسیر بازگشت به سمت تهران را آغاز کردیم.

 

در ادامه مسیر، از گردنه اسدآباد گذشتیم. مسیری با سربالایی‌های طولانی که به‌ویژه در روزهای گرم سال می‌تواند فشار قابل توجهی به خودرو وارد کرده و باعث جوش آوردن آن شود. اگر با خودروی شخصی سفر می‌کنید، بهتر است در این بخش از مسیر کمی بیشتر مراقب وضعیت فنی خودرو باشید. در ادامه دوست داشتیم سری هم به شهر صحنه و آبشار دربند بزنیم. جایی که از روز اول در فهرست احتمالی سفرمان قرار داشت. آرامگاه کیکاووس نیز در این شهر از دیگر مکان‌هایی بود که درباره آن شنیده بودیم.

اما بدنمان کوفته و زمان محدود بود و این دیدارها را به سفری دیگر سپردیم. شاید اگر بخواهم همین امروز برای سفر بعدی برنامه‌ریزی کنم، یک تغییر مهم ایجاد کنم. حداقل یک شب را در منطقه اورامانات بگذرانم. همچنین یک روز کامل را به خود شهر کرمانشاه اختصاص دهم. برای قدم زدن در بازار سنتی، دیدن مسجد شافعی، گشت‌وگذار در خیابان‌های شهر و البته امتحان کردن چند غذای محلی دیگر که این بار فرصت تجربه‌شان را نداشتیم و از همه مهمتر، فقط یک پرس دنده‌کباب سفارش می‌دادم! شاید خرید از جوانرود هم گزینه بعدی می­شد. بگذریم. در نهایت حدود ساعت پنج بعدازظهر به تهران رسیدیم. طولانی، اما راضی.

 

شاید بد نباشد به هزینه سوخت و تعداد دفعات آن هم اشاره کنم. در طول این سفر با احتساب مسیر تهران تا اورامانات و بازگشت، حدود 1500 کیلومتر رانندگی کردیم. خودرو تقریباً 5 بار سوخت­گیری کرد و در مجموع چیزی در حدود 150 لیتر بنزین مصرف شد آن هم با کولر روشن در بیشتر مسیرها و جاده­ های کوهستانی پر شیب. شاید این عدد برای کسانی که قصد سفر مشابه با خودروی شخصی دارند، دید بهتری از شرایط سفر بدهد.

این بود از سفر دو روزه ما در میان سنگ، رودخانه و جاده. سفری که از یک تصمیم ناگهانی شروع و به یکی از ماندگارترین خاطرات ما تبدیل شد. در مجموع هزینه این سفر برای ما، با احتساب هتل، خورد و خوراک، سوخت و تفریحات، حدود هجده میلیون تومان شد.

سخن پایانی (روایت دو روز زندگی در جاده های غرب ایران):

وقتی به عقب نگاه می‌کنم، کرمانشاه برای من فقط مجموعه‌ای از جاذبه‌های گردشگری نیست. از ستون‌های نیمه‌ ویران معبد آناهیتا تا شکوه بیستون، از کاشی‌های رنگارنگ تکیه معاون‌الملک تا نقش‌ برجسته‌های ساسانی طاق‌بستان و از جاده‌های پیچ‌ در پیچ اورامانات تا آب‌های زلال چشمه بل. همه این‌ها کنار هم تصویری ساختند که فراتر از یک مقصد گردشگری بود. شاید از قبل تصور می­کردم مهم­ترین بخش سفر، بیستون یا طاق بستان باشد، اما اگر امروز از من بپرسند کدام تصویر بیشتر در ذهنم مانده، احتمالا در کنار آثار تاریخی، رنگ فیروزه­ ای سیروان و پیچ­ های اورامانات را نام ببرم. از طرفی یکی از نکات مثبتی که در طول سفر بارها به چشممان آمد، برخورد خوب مردم منطقه بود. از فروشندگان محلی و متصدیان هتل گرفته تا قایقران‌ و اهالی روستاها، اغلب با حوصله پاسخ می‌دادند و سعی می‌کردند راهنمایی کنند. شاید همین رفتارهای ساده باشد که باعث می‌شود خاطره یک سفر، فقط به جاذبه‌هایش محدود نشود.

نکته‌ای که در تمام طول سفر بارها به آن فکر کردم این بود که چرا بسیاری از این جاذبه‌ها تا این اندازه ناشناخته مانده‌اند. پیش از این سفر، نام مکان‌هایی مانند چشمه بل، سیروان، سلین یا حتی بخش‌هایی از اورامانات را تقریباً هیچ‌جا نشنیده بودم. در حالی که از نظر زیبایی طبیعی، برخی از این مناطق چیزی کمتر از مقاصد شناخته‌ شده گردشگری کشور ندارند. شاید اگر معرفی و اطلاع‌ رسانی بیشتری انجام شود، افراد بیشتری فرصت پیدا کنند این بخش کمتر دیده‌شده از ایران را بشناسند.

مورد دیگری که ذکرش خالی از لطف نیست، پیش از سفر، عکس‌ها و ویدئوهای زیادی از اورامانات دیده بودم. تصاویری که معمولاً با رنگ‌های اشباع‌شده و ویرایش‌شده شبکه های اجتماعی، همه‌چیز را پر رنگ و چشم‌نوازتر نشان می‌دادند. اما وقتی از نزدیک به روستاهای پلکانی رسیدم، بیش از آنکه مجذوب آن رنگ اغراق‌شده شوم، بافت سنگی خانه‌ها، رنگ دیوارها و معماری بومی بود که توجهم را جلب کرد. در نگاه اول شاید این تفاوت کمی برخلاف انتظارم بود، اما هرچه بیشتر در کوچه‌های باریک و گاهاً سنگی قدم زدم، فهمیدم زیبایی این منطقه بیش از آنکه در رنگ‌ها باشد، در اصالت و هویتی است که هنوز در دل این سنگ‌ها و خاک ها جریان دارد.

خیلی‌ از دوستان بر این باورند که شاید مناطق شمالی کشور از نظر زیبایی طبیعی بر اورامانات برتری داشته باشد. اگر بخواهم کاملاً صادقانه بگویم، برای من هنوز هم مناطقی مثل گیلان، دیلمان، شاندرمن، ماسوله یا مسیرهایی مانند جاده چالوس، کندلوس، دوهزار و دالیخانی و ... از نظر سرسبزی، جنگل‌های انبوه و آن حس طبیعت خیس و مه‌آلود، جایگاه ویژه‌ای دارند و شاید از این جهت با کمتر جایی قابل مقایسه باشند. اما اورامانات اساساً قرار نیست با شمال ایران مقایسه و یا شبیه آن باشد. همانطور که نمی­شود جنگل را با کویر و یا دریا را با کوه سنجید. زیبایی اینجا در جنگل‌های متراکم و مه دائمی خلاصه نمی‌شود. در عظمت کوه‌های سخت، دره‌های عمیق، رودهای سرد خروشان و روستاهایی است که انگار به دل صخره‌ها چسبیده‌اند و از همان سنگ بیرون آمده‌اند. شاید دقیق‌تر این باشد که به جای مقایسه، هر منطقه را با هویت خودش ببینیم. شمال با لطافت و سبزی‌اش، اورامانات با صلابت و خشونت شاعرانه‌اش و هرکدام در جای خودشان بی‌رقیب‌اند و زبان خودشان را دارند و باید با همان زبان شناخته شوند.

اگر شما هم تجربه‌ای از سفر به کرمانشاه و اورامانات دارید، یا فکر می‌کنید جایی را از قلم انداخته‌ام، خوشحال می‌شوم آن را با ما و سایر خوانندگان این سایت به اشتراک بگذارید. شاید بهانه‌ای باشد برای سفر بعدی ما یا کمک به مسافرانی که قصد دارند این مسیر زیبا را در آینده تجربه کنند.

در انتها اگر حالا از من بپرسید آیا کرمانشاه و اورامانات ارزش این همه مسیر را داشت یا نه، پاسخم مثبت است و دقیقاً همان چند روز فاصله‌ای را ساخت که برای آرام شدن به آن نیاز داشتیم. فرصتی بود برای دور شدن از هیاهو، برای شنیدن صدای آب به جای صدای خبرها و برای دیدن افق کوهستان به جای صفحه تلفن همراه. گاهی آدم نیاز دارد چند روزی از زندگی روزمره فاصله بگیرد تا دوباره بتواند با انرژی بیشتری به آن بازگردد. این سفر برای ما دقیقاً چنین معنایی داشت و توانستیم با ذهنی باز دوباره زیبایی‌های فراموش‌شده ایران اطرافمان را ببینیم. شاید کرمانشاه و بخش کوچکی از کردستان برای ما به پایان رسیده باشد، اما تصویر آن احتمالاً تا مدت‌ها در ذهنمان باقی خواهد ماند.